نحوه عمل هورمون ها 

هورمون ها بعد از اینکه از سلول هاى سازندهٔ خود رها مى شوند، فقط به سلول هاى هدف متصل مى شوند و بر آنها اثر مى کنند. به عبارت دیگر هورمون ها اختصاصى عمل مى کنند.  البته حواستون باشه که یک سلول میتونه همزمان چند تا بافت هدف داشته باشه و  این به این معنا نیست که هر هورمون فقط یک بافت هدف داره! مثلا هورمون انسولین هم روی سلول های ماهیچه ای گیرنده داره و هم بر روی کبد! یا هورمون اکسی توسین هم بر روی ماهیچه های صاف رحم گیرنده داره و هم بر روی غدد شیری در پستان !

آکادمی کنکور - نکته کنکوری هورمون ها، آنزیم ها و لنفوسیت هایB , T و پادتن ها و ... اختصاصی عمل میکنند.

آکادمی کنکور - نکته کنکورینکته : بسیاری از سلول های بدن انسان برای بیش از یک هورمون گیرنده دارند زیرا هورمون های مختلفی در متابولیس آن ها دخالت دارند.

 تصور کنید اگر هورمونى به صورت اختصاصى عمل نمى کرد، چه اتفاقى مى افتاد: با آزاد شدن این هورمون، همهٔ سلول هاى بدن تحت تأثیر قرار مى گرفتند و فعالیت هاى نامنظمى ایجاد مى شد.

ماهیت شیمیایی هورمون ها :

اغلب هورمون ها به دو گروه عمده هورمون های استروئیدی و آمینو اسیدی تقسیم می شوند :

چرا میگیم اغلب نه همه ؟ چون هورمون تیروکسین از دو آمینواسید تغییر شکل یافته تشکیل شده و پلی پپتید به حساب نمی آید. و منطور ما از هورمون های آمینو اسیدی هورمون های پلی پپتیدی یا پروتئینی است.

هورمون هاى استروئیدى: این هورمون ها داراى ساختار لیپیدى هستند و از کلسترول ساخته مى شوند. کلسترول دارای 4 حلقه هم شکل از اتم های کربن است.

آکادمی کنکور - نکته کنکورینکته : همه هورمون های استروئیدی در شبکه آندوپلاسمی صاف  سلول ها ی سازنده خود ساخته می شوند.

آکادمی کنکور - نکته کنکورینکته : هورمون های استروئیدی کتاب : هورمون های پاکت ! پروژسترون، استروژن ،آلدسترون، کورتیزول، تستوسترون

هورمون هاى آمینواسیدی: این هورمون ها داراى ساختار پروتئینی هستند .پس طبعا درشت مولکول تر از هورمون های استروئیدی هستند.

آکادمی کنکور - نکته کنکورینکته : همه هورمون های هیپوفیز (LH، FSH، اکسی توسین ، ضد ادراری،محرک فوق کلیه، )آمینو اسیدی هستند.

آکادمی کنکور - نکته کنکورینکته: هورمون های آمینو اسیدی در شبکه آندوپلاسمی زبر ساخته می شوند چون تمامی پروتئین هایی که به خارج از سلول ترشح می شوند توسط ریبوزوم های شبکه آندوپلاسمی زبر ساخته می شوند.

آکادمی کنکور - نکته کنکورینکته : همه هورمون ها توسط شبکه آندوپلاسمی ساخته می شوند (چه آمینواسیدی و چه استروئیدی)

 

چگونه سلول هدف متوجه پیام هورمون مى شود و چگونه تحت تأثیر هورمون قرار مى گیرد؟

خوب پاسخ این سؤال بستگى به نوع هورمون دارد که آیا هورمون آمینو اسیدیه یا هورمون استروئیدیه!

هورمون های استروئیدی : اگه یادتون باشه گفتیم هورمون ها توسط سلول های گیرنده ای که در سلول های هدفشون دارن سلول و تحت تاثیر قرار میدن! قبل ازینکه به ادامه مبحث بپردازیم به من بگید که جنس غشاء سلول از چیه ؟ بله از جنس فسفو لیپید! اگه از فصل 3 شیمی  سوم به یاد داشته باشید اونجا میخونید که هر ماده شبیه ماده خود را در خود حل می کند! هورمون های استروئیدی نیز چون از جنس لیپید هستند (نه چربی! چربی خودش نوعی لیپیده)  در غشای سلول حل شده و به راحتی میتونن وارد سلول بشن. پس گیرنده هورمون های استروئیدی درون سلول و یا هسته است.

گیرنده هورمون تیروکسین(نه همه هورمون های تیروئیدی) در درون هسته قرار دارد . هورمون تیروکسین(T3 و T4) به دلیل اینکه تنها از 2 امینو اسید تشکیل شده اند کوچکند و میتوانند از غشای سلولی آزادانه عبور کنند.

آکادمی کنکور - نکته کنکورینکته : اگه یادتون باشه غشاء سلولی از 2 لایه فسفولیپیدی تشکیل شده پس به ازای عبور هورمون از هر غشاء ، از دو لایه فسفو لیپیدی می گذریم. برای رسیدن هورمون های تیروکسین به گیرنده خودشون ابتدا از غشای سلول و سپس غشا های هسته عبور می کنند . هسته خودش 2 تا غشاء داره. پس مجموعا از 3 غشاء و از 6 لایه فسفولیپیدی عبور می کند.

خارج از کتاب  : گیرنده ها با هورمون ترکیب شده و مجموع گیرنده- هورمون را می سازند .مجموع گیرنده –هورمون وارد هسته شده و با گیرنده دیگری که با DNA وابستگی دارد، ترکیب می شوند. مجموعه ی اخیر ژن های معینی رو فعال می کنند و موجبات سنتز مولکول های RNA پیک را فراهم میکنند تا در نهایت پروتئین معین ساخته شود. این پروتئین میتونه یک آنزیم باشه و تغییر رفتار سلول هدف رو سبب بشه!

یادآوری : در فصل اول سال دوم خوندید که همه کار های درون سلول توسط پروتئین ها انجام می شود.

هورمون های پروتئینی : 

چون این هورمون ها )به استثناى هورمون هاى تیروئیدی) در چربى حل نمی شوند و نمی توانند از غشاى سلول عبور کنند، گیرنده های اکثر آنها روی غشای سلول قرار دارد.

مراحل عمل هورمون های آمینواسیدی

مرحله اول

با اتصال هورمون به گیرنده، شکل مولکول گیرنده تغییر می کند. مثلاً وقتی گلوکاگون که یک هورمون آمینواسیدیِ پانکراس است به گیرندهٔ خود در سطح سلول جگر، متصل می شود، شکل گیرنده تغییر مى کند.

مرحله دوم

این تغییر شکل گیرنده باعث فعال شدن انزیمی (آدنیل سیکلاز)می شود که با غشاء سلولی پیوند دارد. مثلاً  هنگام که گلوکاگون به گیرندهٔ ویژهٔ خود متصل مى شود، آنزیمی فعال می شود که آدنوزین تری فسفات داخل سلول را به آدنوزین مونوفسفات حلقوی که یک پیک دومین است، تبدیل می کند.

نکته : آنزیمی که ATP رو به AMP حلقوی تبدیل میکنه از داخل به غشای سلولی متصل است.

(شکل کتاب درسی)

مرحله سوم

پیک دومین سبب فعال یا غیرفعال شدن یک آنزیم یا زنجیره ای از آنزیم ها می شود، یعنى پیک دومین، آنزیم نخست را فعال می کند و آن آنزیم به نوبهٔ خود آنزیم دوم را فعال یا غیرفعال می کند و به همین ترتیب فعالیت تعدادى از آنزیم ها تغییر می کند.

نکته : پس هورمون لزوما باعث فعال شدن آنزیم نمیشه و ممکنه باعث غیر فعال شدن آنزیم ها بشه!

نکته : مثلا هورمون آدرنالین در سلول های کبدی از طریق همین مولکول های پیک دومین در نهایت آنزیمی رو فعال میکنه که قادره گلیکوژن را به مقداری زیادی به گلوکوز تبدیل کنه!

 

مرحلۀ چهارم

سرانجام فعالیت سلولِ هدف در اثر تغییر عملکرد آنزیم یا آنزیم هایی که ذکر شد، تغییر می کند. در مثالِ گلوکاگون، سرانجام گلیکوژن به تعدادی مولکول گلوکز تجزیه می شود.

 
 
آکادمی کنکور - نحوه عملکرد هورمون های آمینواسیدی

آکادمی کنکور - نکته کنکورینکته : هورمون هایی که در اونا پیک دومین مورد استفاده  قرار میگیره : همه هورمون های نامبرده شده کتاب به جز هورمون های پاکت ! پروژسترون، استروژن ،آلدسترون، کورتیزول، تستوسترون

 

 

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 6 | امتیاز: 5 از 5
سلام خست نباشید ممکنه راجع به پیک دومین هورمون های تیروکسین ک گیرندشون تو غشا نیست یکم توضیح بدین؟
سلام . سلامت باشید. هورمون تیروکسین به دلیل اینک از دو آمینواسید تشکیل شده و کوچیکه از غشای سلول عبور میکنه.از غشای هسته هم عبور میکنه تابه گیرندش متصل بشه و اصلا پیک دومین نداره!پیک دومین برای هورمون های پلی پپتیدی بزرگتره!