«آینده‌ی روشن»


مقدمه

آیات

متن درس

 

در درس گذشته دیدیم که دیدگاه انسانها نسبت به مرگ به دو صورت است :

دیدگاه مادی گرایان، که مرگ را پایان زندگی می‌دانند.

و دیدگاه پیامبران الهی که مرگ را تنها پلی می‌دانند که انسان را از این جهان به جهان آخرت منتقل می‌کند.

در این درس می‌خوانیم که :« مهمﺗﺮﻳﻦ ﺧﺒﺮی ﮐﻪ اﻧﺒﻴﺎء درﺑﺎره ی آﻳﻨﺪه ی ﺑﺸﺮ آورده اﻧﺪ، ﺧﺒﺮ از ﻣﻌﺎدو ﺳﺮای آﺧﺮت اﺳﺖ.»

و نیز می‌خوانیم که : «قرآن ﮐﺮﻳﻢ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺧﺒﺮ دادن از آﺧﺮت ﻗﻨﺎﻋﺖ ﻧﮑﺮده و ﺑﺎرﻫﺎ ﺑﺎ دﻟﻴﻞ و ﺑﺮﻫﺎن ﺿﺮورت آن را ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ.»

دلایل ضرورت معاد :

 ضرورت معاد بر اساس حکمت الهی

 ضرورت معاد بر اساس عدل الهی

 

 اما برخی از اﻓﺮاد در اﻣﮑﺎن وقوع ﻣﻌﺎد و ﭼﻨﻴﻦ واﻗﻌﻪی ﻋﻈﻴﻤﯽ در ﺗﺮدﻳﺪﻧﺪ.

که قرآن کریم به این گونه افراد پاسخ می‌دهد.(توضیح در متن درس) 

سورۀ نساء – آیۀ 87

پیام اصلی

اللهُ لا اِلهَ اِلّا هُو : خداوند که معبودی جز او نیست

لَیَجمَعَنَّکُم اِلی یَومِ القِیامَة : همه‌ی شما را در روز قیامت جمع می‌کند

لا رَیبَ فیهِ : که هیچ شکی در آن نیست

وَ مَن اَصدَقُ مِنَ اللهِ حَدیثاً : و راستگوتر از خداوند در سخن کیست؟

ضروری و حتمی بودن معاد(لا رَیبَ فیهِ)

معاد جسمانی(لَیَجمَعَنَّکُم اِلی یَومِ القِیامَة)

تولی(لا اِلهَ) و تبری(اِلّا هُو)

 
 

سورۀ مؤمنون – آیۀ 115

پیام اصلی

اَفَحَسِبتُم : پس آیا گمان می‌کنید که

اَنَّما خَلَقناکُم عَبَثًا : ما شما را بیهوده آفریدیم

وَ اَنّکُم اِلَینا لا تُرجَعون : و شما به سوی ما بازگردانده نمی‌شوید؟

ضرورت معاد در پرتو حکمت الهی(عَبَثًا - تُرجَعون)

  آفرینش انسان هدفدار است(اَفَحَسِبتُم اَنَّما خَلَقناکُم عَبَثًا)

 
 

سورۀ «ص» - آیۀ 27

پیام اصلی

وَ ما خَلَقنَا السَّماءَ وَ الاَرض : و ما آسمانها و زمین

وَ ما بَینَهُما باطِلًا : و آنچه را که بین آن دو است، بیهوده نیافریدیم

ذلکَ ظَنَّ الَّذینُّ کَفَروا : این، پندار کسانی است که کفر ورزیدند

فَوَیلُ لِلَّذینَ کَفَروا مِنَ النّار : پس وای بر کافران از آتش (دوزخ)

ضرورت معاد در پرتو حکمت الهی (باطِلًا)

در جهان بینی الهی، آفرینش هدفدار است (ما خَلَقنَا... باطِلًا). و در بینش غیر الهی، آفرینش بی‌هدف است(ذلکَ ظَنَّ الَّذینُّ کَفَروا)

 
 

سورۀ «ص» - آیۀ 28

پیام اصلی

اَم نَجعَلُ الَّذینَ ءامَنوا : آیا قرار می‌دهیم کسانی که ایمان آورده‌اند

وَ عَمِلوا الصّالِحات : و کارهای شایسته انجام داده‌اند

کَالمُفسِدینَ فِی الاَرض : مانند فسادگران در زمین ؟

اَم نَجعَلُ المُتَّقینَ کَالفُجّار : یا اهل تقوا را همانندِ بدکاران قرار می‌دهیم؟

ضرورت معاد در پرتو عدل الهی (کَالمُفسِدینَ - کَالفُجّار)

سخن پیامبر(ص) : بِالعَدلِ قامَتِ السَّماواتُ وَ الاَرض(آﺳﻤﺎن‌ﻫﺎ و زﻣﻴﻦ ﺑﺮاﺳﺎس ﻋﺪل ﭘﺎﺑﺮﺟﺎﺳﺖ) نیز به ضرورت معاد در پرتو عدل الی اشاره دارد.

 
 

ﻗﺎﻧﻮن ﻋﻘﻞ و ﺧﺒﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان

اﮔﺮ ﺳﻴﻢ ﺑﺮﻗﯽ را ﮐﻪ ﺑﺪون ﺣﻔﺎظ اﺳﺖ، ﺑﺮ دﻳﻮار ﻣﻨﺰل ﺧﻮد ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﻨﻴﻢ و ﻳﮑﯽ از اﻋﻀﺎی ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﻪ ﻣﺎ ﺧﺒﺮ دﻫﺪ ﮐﻪ در آن ﺑﺮق ﺟﺮﻳﺎن دارد، از دﺳﺖ زدن ﺑﻪ آن ﺧﻮدداری ﻣﯽ ﮐﻨﻴﻢ. زﻳﺮا در اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻮارد از ﻳﮏ ﻗﺎﻧﻮن ﻋﻘﻠﯽ ﭘﻴﺮوی ﻣﯽ ﮐﻨﻴﻢ ﮐﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﻳﺪ: «دﻓﻊ ﺧﻄﺮ اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﻻزم اﺳﺖ

ﺣﺎل اﮔﺮ ﺑﺎ ﺧﺒﺮی ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﻮﻳﻢ ﮐﻪ از ﻗﻄﻌﯽ ﺗﺮﻳﻦ ﺧﺒﺮﻫﺎﺳﺖ، ﺑﺎ آن ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﯽ ﮐﻨﻴﻢ؟ آن ﻫﻢ ﺧﺒﺮی ﮐﻪ درﺑﺎره ی زﻧﺪﮔﯽ اﺑﺪی ﻣﺎﺳﺖ.

ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﺧﺒﺮی ﮐﻪ اﻧﺒﻴﺎء درﺑﺎره ی آﻳﻨﺪه ی ﺑﺸﺮ آورده اﻧﺪ، ﺧﺒﺮ از ﻣﻌﺎد و ﺳﺮای آﺧﺮت اﺳﺖ. ﻫﻤﻪ ی آﻧﺎن ﭘﺲ از اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا، اﻳﻤﺎن ﺑﻪ آﺧﺮت را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده و آن(ایمان به معاد) را ﻻزﻣﻪ ی اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا داﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ. ﻗﺮآن ﮐﺮﻳﻢ ﺑﺎ ﭼﻨﺎن ﺻﺮاﺣﺖ و ﻗﻄﻌﻴﺘﯽ از آﺧﺮت ﻳﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﺎی ﻫﻴﭻ ﺷﮏ و ﺷﺒﻬﻪ ای را ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﯽ ﮔﺬارد. در اﻳﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﻬﯽ(قرآن)، ﺑﻌﺪ از ﺗﻮﺣﻴﺪ و ﻳﮑﺘﺎﭘﺮﺳﺘﯽ، درﺑﺎره ی ﻫﻴﭻ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﺑﻪ اﻧﺪازه ی ﻣﻌﺎد ﺳﺨﻦ ﻧﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ.

پیام آیات(1)

 ﻛﺪﺍﻡ ﻳﻚ ﺍﺯ ﺁﻳﺎﺕ ﺍﺑﺘﺪﺍﻯ ﺩﺭﺱ ﺧﺒﺮ ﺍﺯ ﺟﻬﺎﻥ ﺁﺧﺮﺕ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻰ ﺩﻫﺪ؟ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺑﺮ  ﭼﻪ ﻧﻜﺎﺗﻰ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﻯ ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ؟

آیه‌ی شریفه‌ی : «اللهُ لا اِلهَ اِلّا هُو لَیَجمَعَنَّکُم اِلی یَومِ القِیامَة لا رَیبَ فیهِ وَ مَن اَصدَقُ مِنَ اللهِ حَدیثاً» بعد از بیان یگانگی خداوند، خبر از جهان آخرت به ما می‌دهد.

نشانه‌های تأکید در این آیه عبارت است از :

ــ «لام» : در ابتدای «لَیَجمَعَنَّکُم»

ــ «نون» : در «لَیَجمَعَنَّکُم»

ــ عبارت : «لا رَیبَ فیهِ»

ــ و اینکه این خبر از قیامت از جانب خداست، و خداوند راستگوترین است.(وَ مَن اَصدَقُ مِنَ اللهِ حَدیثاً)

 ﻭﻗﺘﻰ ﻛﻪ ﻣﻰ ﺑﻴﻨﻴﻢ ﻗﺮﺁﻥ ﻛﺮﻳﻢ ﺍﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺍﺯ ﺁﺧﺮﺕ ﺧﺒﺮ ﻣﻰ ﺩﻫﺪ، ﻭﻇﻴﻔﻪ ﻯ ﻣﺎ ﭼﻴﺴﺖ ﻭ ﭼﻪ ﺗﺼﻤﻴﻤﻰ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ؟

چون این خبر از آخرت از جانب خداوند به ما داده شده و خداوند راستگوترین است، پس وقوع قیامت یک پدیده‌ی حتمی است. پس عقل ما انسان‌ها حکم می‌کند که نه تنها امر «وقوع معاد» را به عنوان یک خطر احتمالی در نظر بگیریم، بلکه باید کوشید که اطلاعات بیشتری درباره‌ی آن بدست آوریم و بدانیم که چگونه خود را برای آن روز آماده کنیم که زیان نبینیم.

 

 نکته : ﻗﺮآن ﮐﺮﻳﻢ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺧﺒﺮ دادن از آﺧﺮت ﻗﻨﺎﻋﺖ ﻧﮑﺮده و ﺑﺎرﻫﺎ ﺑﺎ دﻟﻴﻞ و ﺑﺮﻫﺎن ﺿﺮورت آن را ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ.

از ﺟﻤﻠﻪ راه ﻫﺎﻳﯽ ﮐﻪ ﻗﺮآن ﮐﺮﻳﻢ ﺑﺮای ﺑﻴﺎن ﺿﺮورت ﻣﻌﺎد ﺑﺮ آن ﻫﺎ ﺗﺄﮐﻴﺪ ﮐﺮده اﺳﺖ، ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از:

 ﺣﮑﻤﺖ اﻟﻬﯽ

 ﻋﺪل اﻟﻬﯽ

استدلال عقلی در اثباتِ ﺿﺮورت ﻣﻌﺎد در پرتوِ ﺣﮑﻤﺖ اﻟﻬﯽ

ﺣﮑﻴﻢ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺎرﻫﺎﻳﺶ ﻫﺪﻓﻤﻨﺪ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺻﺤﻴﺢ و درﺳﺖ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد. از اﻳﻦ رو ﺧﺪای ﺣﮑﻴﻢ، ﻣﺮﺗﮑﺐ ﮐﺎر ﻋﺒﺚ و ﺑﻴﻬﻮده ﻧﻤﯽ ﺷﻮد، زﻳﺮا ﮐﺎر ﻋﺒﺚ از ﺟﻬﻞ و ﻧﺎداﻧﯽ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻣﯽ ﮔﻴﺮد.

ﻫﺮ ﻣﻮﺟﻮدی را ﺑﺮای ﻫﺪف ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ ای ﺧﻠﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و اﻣﮑﺎﻧﺎت رﺳﻴﺪن ﺑﻪ آن ﻫﺪف را ﻫﻢ ﺑﻪ  او ﻋﻄﺎ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﻳﺪ و اﮔﺮ ﺗﻤﺎﻳﻼت و ﮔﺮاﻳﺶ ﻫﺎﻳﯽ در وﺟﻮدش ﻗﺮار داده، ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻨﺎﺳﺐ آن را ﻫﻢ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل، در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﺣﺴﺎس ﺗﺸﻨﮕﯽ و ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ ﺣﻴﻮاﻧﺎت، آب و ﻏﺬا را آﻓﺮﻳﺪه ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺸﻨﮕﯽ و ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ ﺧﻮد را ﺑﺮﻃﺮف ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ.

 

دو ویژگی فطری در انسان که ضرورت معاد در پرتو حکمت الهی را اثبات می‌کند:

 گرایش به بقا و جاودانگی :

اﮔﺮ ﺑﻪ وﺟﻮد ﺧﻮد ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﻴﻢ، ﻣﯽ ﺑﻴﻨﻴﻢ ﮐﻪ ﻫﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﺑﻘﺎ و ﺟﺎوداﻧﮕﯽ دارد و از ﻣﺮگ و ﻧﺎﺑﻮدی ﮔﺮﻳﺰان اﺳﺖ و ﺑﺴﻴﺎری از ﮐﺎرﻫﺎی ﺧﻮد را ﺑﺮای ﺣﻔﻆ و ﺑﻘﺎی ﺧﻮد اﻧﺠﺎم ﻣﯽ دﻫﺪ.

 میل به کمالات نامحدود :

ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻫﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻃﺎﻟﺐ و ﺧﻮاﺳﺘﺎر ﻫﻤﻪ ی ﮐﻤﺎﻻت و زﻳﺒﺎﻳﯽ ﻫﺎﺳﺖ و اﻳﻦ ﻃﻠﺐ ﺑﻪ ﻫﻴﭻ ﺣﺪّی ﻣﺤﺪود ﻧﻤﯽ ﺷﻮد. او ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺎﭘﺬﻳﺮﻫﺎ و اﻓﻮل  ﻧﺎﺷﺪﻧﯽ ﻫﺎﺳﺖ.

نتیجه

دﻧﻴﺎﻳﯽ ﮐﻪ در آن زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻴﻢ و ﻋﻤﺮ ﻣﺤﺪود اﻧﺴﺎن ﻫﺎ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻮی اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻧﻴﺎزﻫﺎ ﻧﻴﺴﺖ. بنابراین :

الف) ﻧﻤﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺸﻖ ﺑﻪ ﺧﻮد و ﺣﻴﺎت اﺑﺪی را در وﺟﻮد ﮐﺴﯽ ﻗﺮار دﻫﺪ و ﺳﭙﺲ او را در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﺸﺘﺎق اوﺳﺖ، از ﻫﺴﺘﯽ ﺑﻴﻨﺪازد.

ب) ﻧﻤﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﻫﺎی ﺑﺎ اﻳﻤﺎن و درﺳﺘﮑﺎر ﺑﺎ ﭘﻴﺮوی از دﻳﻦ(هدایت تشریعی) و ﺗﺒﻌﻴﺖ از ﻓﻄﺮت و ﻋﻘﻞ(هدایت تکوینی) ﺑﻪ درﺟﺎﺗﯽ از رﺷﺪ و ﮐﻤﺎل ﺑﺮﺳﻨﺪ و ﺑﺎ رﺳﻴﺪن ﻣﺮگ دﻓﺘﺮ زﻧﺪﮔﯽ آﻧﺎن ﺑﺴﺘﻪ ﺷﻮد و ﻫﻤﻪ ی ﮐﻤﺎﻻت ﮐﺴﺐ ﺷﺪه را از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﻨﺪ. ﭼﻨﻴﻦ ﮐﺎری از ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﮑﻴﻢ ﻣﺤﺎل اﺳﺖ و ﻫﺮﮔﺰ ﺳﺮﻧﺨﻮاﻫﺪ زد.

پیام آیات(2) :

ﻛﺪﺍﻡ یک ﺍﺯ ﺁﻳﺎﺕ ﺍﺑﺘﺪﺍﻯ ﺩﺭﺱ، «ﺿﺮﻭﺭﺕ ﻣﻌﺎﺩ ﺑﺮﺍﺳﺎﺱ ﺣﻜﻤﺖ ﺍﻟﻬﻰ» ﺭﺍ ﺑﻴﺎﻥ ﻣﻰ ﻛﻨﺪ؟ ﭘﻴﺎﻡ ﺍﺻﻠﻰ ﺁﻥ ﻫﺎ ﭼﻴﺴﺖ؟

 آیه‌ی 115 سوره‌ی «مؤمنون» :

در این آیه خداوند اعلام می‌کند که ما جهان را عبث نیافریدیم(اَفَحَسِبتُم اَنَّما خَلَقناکُم عَبَثًا) و به همین جهت بسوی ما بازگردانده می‌شوید(وَ اَنّکُم اِلَینا لا تُرجَعون).

(فعل عبث به معنیِ فعلِ بدونِ هدف است و کار بی‌هدف از کسی که حکیم(دانا) باشد، سر نمی‌زند. درمقابلِ فعلِ عبث، فعل حکیمانه قرار دارد. فعلِ حکیمانه فعلی است که دارای دارای هدف درست و منطقی باشد. در واقع مقصود از این آیه آن است که چون خداوند حکیم است، فعل عبث انجام نمی‌دهد. پس آفرینش انسان هدفدار است و همه بسوی خداوند می‌روند.)

 آیه‌ی 27 سوره‌ی «ص» :

در این آیه خداوند فرموده که ما آسمانها و زمین را باطل نیافریدیم(وَ ما خَلَقنَا السَّماءَ وَ الاَرض وَ ما بَینَهُما باطِلًا)

(مقصود از کلمه‌ «باطل» در این آیه عبث و بیهوده است. خداوند به انسان‌ هشدار میدهد که اگر کسی چنین پنداشتی که «خلقت جهان بیهوده است» درمورد جهان داشته باشد، کافر است(ذلکَ ظَنَّ الَّذینُّ کَفَروا) و سرانجامش آتش است(فَوَیلُ لِلَّذینَ کَفَروا مِنَ النّار))

استدلال :

با توجه به پیام آیات (2) و توضیحات فوق، استدلال کنید که بر اساس حکمت الهی چه آینده ای در انتظار انسان است ؟

مقدمه‌ی اول :

اگر خداوند حکیم تمایلات و خواسته‌هایی در انسان قرار دهد، در عالم خارج از جسم او پاسخ مناسب را پیش بینی کرده است.

مقدمه‌ی دوم :

خداوند استعدادِ میل به بی‌نهایت و گرایش به بقا و جاودانگی را به انسان عنایت کرده است.

نتیجه :

خدای متعال برای رسیدن به این خواست‌ها و استعدادها، علاوه بر این جهان، جهان دیگری(آخرت) را آفریده است. چون اگر زندگی انسان محدود به این دنیا بود، با فرا رسیدن مرگ، دفتر عمرش به پایان می‌رسید و نمی‌توانست به خواست‌ها و استعدادهایش برسد.

 
 

استدلال عقلی در اثباتِ ﺿﺮورت ﻣﻌﺎد در پرتوِ ﻋﺪل اﻟﻬﯽ

ﻋﺪل ﻳﮑﯽ از ﺻﻔﺎت اﻟﻬﯽ اﺳﺖ. ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺎدل اﺳﺖ و ﺟﻬﺎن را ﺑﺮ ﻋﺪل اﺳﺘﻮار ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ.

رﺳﻮل ﺧﺪا (ص) ﻣﯽ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ:

بِالعَدلِ قامَتِ السَّماواتُ وَ الاَرض : آﺳﻤﺎن ﻫﺎ و زﻣﻴﻦ ﺑﺮاﺳﺎس ﻋﺪل ﭘﺎﺑﺮﺟﺎﺳﺖ.

زﻧﺪﮔﯽ اﻧﺴﺎن ﻫﺎ ﻧﻴﺰ در داﺧﻞ اﻳﻦ ﻧﻈﺎم ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﻗﺮار دارد؛ از اﻳﻦ رو، ﺧﺪاوﻧﺪ وﻋﺪه داده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮﮐﺲ را ﺑﻪ آن ﭼﻪ اﺳﺘﺤﻘﺎق دارد ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ و ﺣﻖّ ﮐﺴﯽ را ﺿﺎﻳﻊ ﻧﮕﺮداﻧﺪ.

 

اﻣﺎ زﻧﺪﮔﯽ اﻧﺴﺎن در دﻧﻴﺎ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﮑﺎن ﺗﺤﻘﻖ اﻳﻦ وﻋﺪه را ﻧﻤﯽ دﻫﺪ. زﻳﺮا:

1 . ﭘﺎداش ﺑﺴﻴﺎری از اﻋﻤﺎل، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻬﺎدت در راه ﺧﺪا، در دﻧﻴﺎ اﻣﮑﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻧﻴﺴﺖ. ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﭘﺎداش ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﮐﺎرﻫﺎی ﻧﻴﮏ ﻓﺮاواﻧﯽ دارد و ﺑﻪ ﺟﻤﻊ زﻳﺎدی از اﻧﺴﺎن ﻫﺎ ﺧﺪﻣﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﻣﺤﺪودی ﮐﻪ دارد، ﻣﻴﺴّﺮ ﻧﻴﺴﺖ.

2 . ﻣﺠﺎزات ﺑﺴﻴﺎری از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻳﮕﺮان ﺳﺘﻢ ﮐﺮده اﻧﺪ در اﻳﻦ دﻧﻴﺎ ﻋﻤﻠﯽ ﻧﻴﺴﺖ.

ﺑﺮای ﻣﺜﺎل، ﻣﺠﺎزات ﮐﺴﯽ ﮐﻪ اﻓﺮادی را ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﺎﻧﺪه ﻳﺎ ﻣﺎﻧﻊ رﺷﺪ اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎی ﺑﺴﻴﺎری از اﻧﺴﺎن ﻫﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ، در اﻳﻦ ﺟﻬﺎن ﻣﻤﮑﻦ ﻧﻴﺴﺖ. و اﮔﺮ ﺟﻬﺎن دﻳﮕﺮی ﻧﺒﺎﺷﺪ، ﮐﻪ ﻇﺎﻟﻢ را ﺑﻪ ﻣﺠﺎزات واﻗﻌﯽ اش ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺣﻖ ﻣﻈﻠﻮم را ﺑﺎز ﺳﺘﺎﻧﻨﺪ، ﺑﺮ ﻧﻈﺎم ﻋﺎدﻻﻧﻪ ی ﺧﺪاوﻧﺪ اﻳﺮاد وارد ﻣﯽ ﺷﻮد.

پیام آیات(3) :

ﻛﺪﺍﻡ ﻳﻚ ﺍﺯ ﺁﻳﺎﺕ ﺍﺑﺘﺪﺍﻯ ﺩﺭﺱ، ﺿﺮﻭﺭﺕ ﻣﻌﺎﺩ ﺑﺮﺍﺳﺎﺱ ﻋﺪﻝ ﺍﻟﻬﻰ ﺭﺍ ﺑﻴﺎﻥ ﻣﻰ ﻛﻨﺪ؟ ﭘﻴﺎﻡ ﺍﺻﻠﻰ ﺍﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﭼﻴﺴﺖ؟

آیه‌ی 28 سوره‌ی «ص» :

خداوند در این آیه بصورت استفهام انکاری از منکران معاد می‌پرسد که :

آیا می‌شود که ما مؤمنانی را که عمل نیک انجام می‌دهند با فساد کنندگان در زمین یکی بگیریم؟ (اَم نَجعَلُ الَّذینَ ءامَنوا وَ عَمِلوا الصّالِحات کَالمُفسِدینَ فِی الاَرض)

 

و نیز می‌پرسد :

یا متقین را با فجار مساوی قرار دهیم ؟(اَم نَجعَلُ المُتَّقینَ کَالفُجّار )

نه نمی‌شود؛ زیرا چنین چیزی با عدل خداوند منافات دارد.

بنابراین باید سرای دیگری باشد تا مؤمنان و متقین پاداش بگیرند و مفسدین و گناه‌کاران عذاب شوند.

استدلال :

ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻡ ﺁﻳﺎﺕ  (3) ﻭ ﺗﻮﺿﻴﺤﺎﺕ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺘﺪﻻﻝ ﻛﻨﻴﺪ ﻛﻪ ﭼﺮﺍ ﺑﺮﺍﺳﺎﺱ ﻋﺪﻝ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ، ﻭﺟﻮﺩ ﻋﺎﻟﻢ ﺩﻳﮕﺮﻯ ﺿﺮﻭﺭﻯ ﺍﺳﺖ.

مقدمه‌ی اول :

به علت عمر محدود انسان در این جهان، نمی‌شود که گناهکاران به سزای تمام اعمال خود برسند

و نیز نمی‌شود که نیکوکاران پاداش تمام کارهای خوب خود را ببینند.

مقدمه‌ی دوم :

بنابر عدل خداوند، نمی‌شود که با فرا رسیدن مرگ، انسانِ بدکار سزای اعمالش رو نبیند و نیز انسان درستکار به پاداش اعمالش نرسد.

نتیجه :

پس خداوند جهان آخرت را خلق کرده است تا هر کسی به سزای اعمالش برسد. که در این صورت به هیچ کس ظلم نمی‌شود.

 
 

استدلال عقلی در اثباتِ امکانِ معاد

پاسخ به یک اشکال :

ﺑﺮﺧﯽ از اﻓﺮاد در اﻣﮑﺎن ﻣﻌﺎد و ﭼﻨﻴﻦ واﻗﻌﻪ ی ﻋﻈﻴﻤﯽ در ﺗﺮدﻳﺪﻧﺪ. آﻧﺎن ﮐﻪ ﻓﮑﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻧﺴﺎن ﻫﻤﻴﻦ ﺑُﻌﺪ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ اوﺳﺖ، ﻣﯽ ﮔﻮﻳﻨﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻫﻤﻪ ی اﻧﺴﺎن ﻫﺎ، ﭘﺲ از ﻣﺮگ و ﭘﻮﺳﻴﺪه و ﻣﺘﻼﺷﯽﺷﺪن، دوﺑﺎره زﻧﺪه ﺷﻮﻧﺪ؟

قرآن ﮐﺮﻳﻢ از دو ﺟﻬﺖ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺳﺆال ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽ دﻫﺪ:

 ﺣﻘﻴﻘﺖ وﺟﻮد اﻧﺴﺎن، ﻧﻔﺲ و روح اوﺳﺖ و اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ، ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺮگ ﻧﺎﺑﻮد ﻧﻤﯽ ﺷﻮد ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮﺷﺘﻪ ی ﻣﺮگ ﺑﻪ ﺗﻤﺎم و ﮐﻤﺎل درﻳﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﮔﺮدد.(معاد روحانی)

 ﭘﺎﺳﺦ دﻳﮕﺮ ﻗﺮآن ﮐﺮﻳﻢ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻣﮑﺎن آﻓﺮﻳﻨﺶ ﻣﺠﺪد ﺟﺴﻢ ﺑﺮای ﭘﻴﻮﺳﺘﻦ ﺑﻪ روح در آﺧﺮت اﺳﺖ. اﻳﻦ ﭘﺎﺳﺦ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺳﻪ ﮔﻮﻧﻪ ﻃﺮح ﺷﺪه و ﺑﻪ اﺛﺒﺎت آﻓﺮﻳﻨﺶ ﻣﺠﺪد ﺟﺴﻢ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ.(معاد جسمانی)

تدبر در آیات :

با تفکر ﺩﺭ ﺁﻳﺎﺕ ﺯﻳﺮ، ﻧﺤﻮﻩ ﻯ ﺍﺳﺘﺪﻻﻝ ﻗﺮﺁﻥ ﻛﺮﻳﻢ ﺑﺮ ﻣﻌﺎﺩ ﺟﺴﻤﺎﻧﻰ ﺭﺍ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺩﻫﻴﺪ ﻭ ﺍﻳﻦ ﺳﻪ ﮔﻮﻧﻪ ﭘﺎﺳﺦ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺩﺳﺖ ﺁﻭﺭﻳﺪ.

 آﻳﺎﺕ 3 ﻭ 4 ﺳﻮﺭﻩ ﻯ ﻗﻴﺎﻣﺖ

اَیَحسَبُ الاِنسانُ اَلَّن نَجمَعَ عِظَامَه : آیا انسان می‌پندارد که استخوان‌های او را (بعد از مرگ) جمع نمی‌کنیم؟(3)

بَلی قادرینَ عَلی اَن نُسَوِّیَ بَنانَه : بلکه ما قادریم (خطوط سر) انگشتان او را (بار دیگر) درست کنیم.(4)

پیام اصلی

استدلال عقلی در اثباتِ امکانِ معاد با توجه به قدرت بی‌پایان الهی(قادرینَ)

پیامهای دیگر

منکران معاد، بر اساس پندار و خیال به انکار قیامت می‌پردازند، نه استدلال و دلیل و برهان.(اَیَحسَبُ الاِنسانُ اَلَّن نَجمَعَ عِظَامَه)

 آیات 78 و 79 سوره‌ی یس

وَ ضَربَ لَنَا مَثَلًا و نَسِیَ خَلقَه : و برای ما مثلی آورد و آفرینش خود را فراموش کرد؛

قالَ مَن یُحیِی الِعظامَ وَ هِیَ رَمِیم : گفت : چه کسی این استخوان‌ها را در حالی که پوسیده است زنده خواهد کرد؟(78)

قُل یُحیِیهَا الَّذِی أَنشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ : (به او) بگو : همان کسی که بار اول آن را آفرید، (بار دیگر) آن را زنده خواهد کرد

وَ هُوَ بِکُلِّ خَلقٍ عَلیم : و او بر هر آفریده‌ای آگاه است. (79)

پیام اصلی

استدلال عقلی در اثباتِ امکانِ معاد با توجه به خلقت اولیه‌ی انسان(أَوَّلَ مَرَّةٍ)

پیام‌های دیگر

به دلیل اینکه این آیه به آفرینش دوباره‌ی جسم انسان اشاره کرده است(مَن یُحیِی الِعظامَ)، پس وقوع معاد، بصورت جسمانی است.

ریشه‌ی بعضی از اشکالات عقیده‌ای، مقایسه میان قدرت انسان با خداوند است(مَن یُحیِی الِعظامَ)

 آیات 9 سوره‌ی فاطر و 19 سوره‌ی روم

وَ اللهُ الَّذِی أَرسَلَ الرِّیاحَ فَتُثِیرُ سَحَابا : و خداوند است که بادها را فرستاد تا ابر را برانگیزد

فَسُقناهُ إِلَی بَلَدٍ مَّیِّت : پس آن‌را بسوی سرزمینی مرده راندیم

فَأَحیَینَا بِهِ الأَرضَ بَعدَ مَوتِها : و به وسیله‌ی آن(ابر) زمین را بعد از مردنش زنده نمودیم.

کَذَلِکَ النُّشُور : زنده شدن در قیامت هم این چنین است. (آیه9-فاطر)

یُخرِجُ الحَیَّ مِنَ المَیِّتِ وَ یُخرِجُ المَیِّتَ مِنَ الحَیّ : زنده را از مرده بیرون می‌آورد، و مرده را از زنده بیرون می‌کشد

وَ یُحیِی الأرضَ بَعدَ مَوتِها : و زمین را بعد از مرگش زنده می‌کند

وَ کَذَلِکَ تُخرَجوُن : و شما نیز (روز قیامت) این گونه بیرون آورده می‌شوید. (آیه19-روم)

پیام اصلی

استدلال عقلی در اثباتِ امکانِ معاد با توجه به نظامِ مرگ و زندگی در طبیعت

پیام‌های دیگر

 وزش بادها، حرکت ابرها و ریزش باران، تصادفی نیست، با اراده‌ی الهی است. (اللهُ.... أَرسَلَ الرِّیاحَ فَتُثِیرُ..... فَسُقناهُ)

 
به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 7 | امتیاز: 4/43 از 5