دستگاه تولید مثلی زنان


دستگاه تناسلی زن

دستگاه تولید مثلی زن، پس از بلوغ، در هر ماه معمولاً فقط یک گامت بالغ تولید می کند. بعد از ترکیب اسپرم با گامت ماده، دستگاه تولید مثلی زن، حفاظت و تغذیهٔ جنین را طی دورهٔ نُه ماههٔ رشد و نمو، بر عهده دارد.

دو تخمدانِ تخم مرغی شکل در داخل حفرهٔ شکمی قرار دارند.(برخلاف بیضه ها در مرد که خارج حفره شکمی هستند.) تخمدان ها اندام های تولید کنندهٔ گامتِ ماده هستند. هر دختر در ابتدای تولد، همهٔ گامت هایی را که در طول زندگی خود خواهد داشت، به صورت نابالغ درون تخمدان های خود دارد، یعنی پس از تولد تعداد این تخمک های نابالغ افزایش نخواهد یافت.

( عکس مردان که همیشه اسپرم های تازه می‌سازند.)

نکته کنکوری زیستنکته : در پسران هم قبل از بلوغ سلول  اسپرم نابالغ و البته بالغ وجود ندارد و ازین لحاظ خانم ها جلوتر هستند.

تخمدان ها هنگام تولد مجموعاً حدود دو میلیون گامت نابالغ دارند که تقسیم میوز I خود را هنگام جنینی آغاز کرده اند؛(نه در دوران بلوغ) اما آن را در مرحلهٔ پروفاز میوز I متوقف کرده اند. (یعنی هنوز تفکیک آلل ها (قانون اول مندل)براشون انجام نشده چون تفکیک آلل ها در متافاز میوز I اتفاق می افته.)این سلول ها ادامهٔ میوز خود را پس از سن بلوغ، یکی پس از دیگری به انجام می رسانند. پس از بلوغ، معمولا در هر ماه فقط یک گامت ماده بالغ می شود. گامت های ماده، مانند سلول های اسپرم ۲۳ کروموزوم(۲۳مولکول دئوکسی ریبونوکلئيک اسید ،۲۳ کروماتید، ۴۶نوار پلی نوکلئوتیدی) دارند و بنابراین هاپلوئیدند.

نکته کنکوری زیستنکته : هرماه (۲۸روز)تنها یکی از تخمدان‌ها تخمکگذاری می‌کنند پس فاصله‌ی بین دو تخمک گذاری در یک تخمدان( مثلا تخمدان چپ) ۵۶ روز است.


تخمک زایی

تخمک زایی: مراحل تولید تخمک(گامت ماده)، تخمک زایی نام دارد.  تخمک گذاری

سلول های اووگونی، لایهٔ زایندهٔ تخمدان را در دوران جنینی تشکیل می دهند. این سلول ها وقتی که فرد در دوران جنینی قرار دارد، وارد تقسیم میوز می شوند و تعداد زیادی سلول به نام اووسیت اولیه تولید می کنند. اووسیت های اولیه در واقع در مرحله پروفاز میوز I قرار دارند.

اووسیت های اولیه تا سن بلوغ جنسی، بدون فعالیت باقی می مانند. در این زمان، اووسیت اولیه مراحل تقسیم میوز را از سر می گیرد. به علت تقسیم نامساوی سیتوپلاسم از هر سلول اووسیت اولیه، یک سلول بزرگ هاپلوئید به نام اووسیت ثانویه و یک سلول هاپلوئید کوچک به نام گویچه قطبی ایجاد می شود که از بین می رود. اووسیت ثانویه پس از ترک تخمدان درصورتی که با اسپرم لقاح یابد، مرحلهٔ دوم تقسیم میوز II را انجام می دهد. این تقسیم نیز با تقسیم نامساوی سیتوپلاسم همراه است که نتیجه آن ایجادیک سلول بزرگ و دومین گویچه قطبی است.

نکته کنکوری زیستتذکر : بچه‌ها گویچه قطبی اول خودش ممکنه تقسیم بشه یا نشه که البته در شکل کتاب درسی نشون داده که تقسیم شده اگر گویچه قطبی اول تقسیم بشه و دو گویچه قطبی دوم ایجاد کنه و اووسیت ثانویه هم یک گویچه قطبی دیگه تولید کنه حداکثر ۳ گویچه قطبی خواهیم داشت ولی اگر گویچه قطبی اول تقسیم نشه . در مجموع دو گویچه قطبی خواهیم داشت یکی گویچه قطبی اول و دومی گویچه قطبی دوم ، که حاصل از تقسیم میوزII اووسیت ثانویه است.

سلول بزرگ پس از رشد به اوول یا تخمک تبدیل می شود و دومین گویچه قطبی نیز از بین می رود .

سلول گامت ماده بالغ اوول یا تخمک نامیده می شود. اندازه تخمک ، بسیار بزرگ تر از اسپرم است، به طوری که تخمک حتی با چشم غیرمسلح نیز قابل مشاهده است.

نکته کنکوری زیستنکته : هیچ تضمینی وجود نداره که یک سلول اووسیت اولیه در مرحله‌ی پروفاز I میوز هست تا آخرین مرحله بیاد. پس این جمله که بگیم لزوما هر سلول اووسیت اولیه در نهایت به اوول یا تخمک بالغ تبدیل میشه جمله‌ای اشتباه است. در کل زندگی یک خانم نهایت ۳۰۰ تا ۴۰۰ اووسیت میتونه کل این مراحل رو طی کنه تا به اوول (تخمک بالغ )تبدیل بشه. بهتره یه بار دیگه مراحل تولید اوول یا تخمک بالغ رو در جدول زیر جمع بندی کنیم. به جدول زیر توجه کنید.

مراحل تولید اوول یا تخمک بالغ به طور خلاصه

 

مراحل تولید اوول یا تخمک بالغ

مکان

زمان

سلول‌های اووگونی با تقسیم میتوز اووسیت اولیه ایجاد می‌کنند.

درون تخم‌دان

در دوره جنینی

تقسیم میوز I اووسیت اولیه و تولید اووسیت ثانویه

تولید اولین گویچه قطبی

درون تخمدان

روز ۱۴ چرخه  جنسی

 

لقاح

درون لوله فالوپ

بین روز ۱۵ تا ۱۶ جنسی

(۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از تخمک‌گذاری)

در صورت لقاح تقسیم میوز II

تولید دومین گویچه قطبی

درون لوله فالوپ

بعد از لقاح

رشد و بزرگ شدنِ سلول بزرگ حاصل از تقسیم و تبدیل آن به اوول

درون لوله فالوپ

بعد از لقاح

 

مواد مخدر، الکل، پرتوهای فرابنفش و x در زنان نیز ممکن است سبب تشکیل گامت های غیرعادی و نازایی شوند.

ساختار دستگاه تولید مثلی زن: هر ۲۸روز یک بار یک تخمک از یکی از تخمدان ها آزاد می شود.زایده ها و مژک هایی که در ابتدا و در طول لولهٔ فالوپ قرار دارند، تخمک را که خود وسیلهٔ حرکتی ندارد، به داخل لوله های فالوپ وارد می کنند و آن را می رانند. لولهٔ فالوپ مسیری است که تخمک از طریق آن از تخمدان به سمت رحم حرکت می کند. ماهیچه های صاف دیوارهٔ لوله های فالوپ نیز به طور متناوب منقبض می شوند تا تخمک را در طول لوله به سمت رحم حرکت دهند.

عبور تخمک از لولهٔ فالوپ، معمولاً سه تا چهار روز طول می کشد. اگر تخمک در مدت ۴۸-۲۴  ساعت پس از آزاد شدن لقاح نیابد، توانایی لقاح را از دست می دهد و از بین می رود. رحم اندامی ماهیچه ای و توخالی است و هنگامی که زن باردار نیست، تقریباً به اندازهٔ یک مشت است.


چرخۀ تخمدانتخمدان

گامت ماده در طی یک چرخۀ جنسی بالغ می شود: تخمدان ها، تخمک ها را طی یک سری وقایع که در کُل چرخۀ تخمدان نامیده می شوند، آماده و رها می کنند. رها شدن یک تخمک از تخمدان، تخمک گذاری نامیده می شود. تخمک پس از خروج از تخمدان به درون لولهٔ فالوپ وارد می شود و به سمت رحم حرکت می کند. مدت هر چرخهٔ تخمدان در اشخاص و در چرخه های مختلف متفاوت است، اما به طور معمول ۲۸ روز طول می کشد.چرخهٔ تخمدان دارای دو مرحلهٔ مجزاست: مرحلۀ فولیکولی و مرحلۀ لوتئال.

این مراحل را هورمون هایی که از هیپوتالاموس(هورمون آزاد کننده LHو FSH) و هیپوفیز پیشین(LH و FSH) ترشح می شوند، تنظیم می کنند.

گامت ها درون فولیکول هایی که در تخمدان ها قرار دارند، بالغ می شوند. فولیکول عبارت است از تعدادی سلول سوماتیک )پیکری( که یک گامت نابالغ را احاطه کرده اند و به آن موادغذایی می رسانند.

نکته کنکوری زیستنکته : همه گامت های نابالغ( اووسیت اولیه) توسط سلول‌های فولیکولی که نقش نگهبان و تغذیه کننده برای آن را بازی می کنند احاطه شده اند.

نکته کنکوری زیستنکته : طبق شکل کتاب درسی زیست سوم با بزرگ شدن فولیکول حفره درون آن بزرگ تر شده و هسته به کنار سلول می‌رود(همانند سلول‌های چربی)

در  جدول زیر با هم دیگه مراحل چرخه‌ی تخمدان رو بررسی می‌کنیم(شکل چرخه تخمدان و قاعدگی زیر این جدول اومده حتما با شکل جلو برید تا مطلب بهتر براتون جا بیفته روی شماره های قرمز که کلیک کنید به عکس پرش میکنه!) :

چرخه ی تخمدان 

مرحله‌ی فولیکولی

روز ۱ تا ۷

چرخهٔ تخمدان از جایی شروع میشه که هیپوتالاموس شروع به ترشح هورمون آزادکننده LH و FSH برای هیپوفیز پیشین میکنه. (اسم این هورمون آزاد کننده گنادوتروپینه که اسمش در کتاب درسی نیست شمام نیاز نیست اسمشو بدونید)(شماره ۱) ترشح این هورمون از هیپوتالاموس باعث تحریک هیپوفیز پیشین میشه تا این غده هورمون‌های FSH ) هورمون محرک فولیکولی( و هورمون LH)هورمون لوتئینی کننده( رو ترشح کنه.(شماره ۲)

با ترشح هورمون‌های LH و FSH  یکی از فولیکول ها ( یعنی همون سلول‌های سوماتیک پیکری غذا دهنده تخمک)تحریک شده و شروع به ترشح هورمون استروژن به خون می‌کنه. .(شماره ۳)

استروژن یکی از هورمون های جنسی استروئیدی است(شکل ۴ حلقه ای) که از فولیکول در حال رشد ترشح و باعث رشد بیشتر فولیکول ( هم توسط تقسیم میتوز و هم بزرگ شدن سلول)می شود.

نکته کنکوری زیستتذکر : استروژن ترشح شده روی فولیکوی اون رو ترشح کرده اثر میزاره نه روی همه‌ی سلول‌های فولیکولی.

نکته کنکوری زیستنکته : هورمون های استروژن، تستوسترون و گاسترین هر دو محل ترشح و اثرشون یکی است.

میزان LH و FSH : پایین

 

میزان استروژن و پروژسترون : پایین

روز ۸ تا ۱۰

در ابتدا افزایش اندک در مقدار استروژن، به دلیل خود تنظیمی منفی مانع از ترشح بیشتر FSH و LH از هیپوفیز پیشین می شود. .(شماره ۴)

میزان استروژن:  بالا

میزان پروژسترون : پایین

روز ۱۰ تا ۱۴

هر چه فولیکول به بلوغ نزدیک تر می شود، مقدار ترشح استروژن نیز بیشتر می شود. پاسخ هیپوفیز پیشین در برابر مقدار زیاد هورمون استروژن، افزایش ترشح LH است. .(شماره ۵)چرا ؟ به این دلیل که مقدار کم هورمون استروژن باعث کاهش هورمون آزادکننده گنادوتروپین‌ها (GnRH) از هیپوتالاموس می‌شود اما مقدار زیاد استروژن با خود تنظیمی مثبت باعث ترشح هورمون آزاد کننده گنادوتروپین‌ها  از هیپوتالاموس شده و این هورمون باعث تحریک هیپوفیز پیشین و ترشح هورمون های  LH و FSH می‌شود.

خود تنظیمی منفی استروژن و هیپوتالاموس

میزان هورمون استروژن : بالا

میزان هورمون LH و FSH بالا

در روز ۱۳میزان هورمون های LH و FSH و استروژن به حداکثر میزان خود می رسند.

میزان پروژسترون پایین

روز ۱۴

حداکثر میزان LH باعث تخمک گذاری می‌شود. (شماره ۶)

LHدر روز ۱۳ به حداکثر میزان خودش در خون میرسه وتخمک گذاری در روز۱۴ انجام میشه یعنی کمی پس از رسیدن LH به حداکثر میزان خودش. ( تخمک در این حالت تقسیم میوز I خودش رو کامل میکنه  و دو سلول با ۲۳ کروموزوم ۲ کروماتیدی ایجاد میکنه (تخمک نا بالغ و اولین گویچه قطبی). همچنین دیواره تخمدان و فولکول پاره شده تا این دو سلول هاپلوئید وارد لوله فالوپ بشوند.

نکته کنکوری زیستنکته : تقسیم میوز I و تولید تخمک نابالغ و نخستین گویچه قطبی درون تخمدان انجام میشه نه درون لوله فالوپ.

نکته کنکوری زیستنکته استنباطی : ازونجایی که تقسیم میوز I درون تخمدان انجام میشه. میدونیم تشکیل تتراد و کراسینگ اور و جدا شدن آلل ها(قانون اول مندل) در زمان تقسیم میوز I اتفاق می افته پس احتمال وقوع تمامی این موارد در تخمدان ممکن است نه در لوله فالوپ) چون در لوله فالوپ گامت های نابالغ دارای یک مجموعه کروموزم هستند ونمیتونن تتراد تشکیل بدهند.

 

هورمون لوتئينی کننده

روز ۱۴ تا ۲۴

بعد از تخمک گذاری، LH سبب می شود سلول های فولیکولی که پاره شده اند، رشد کنند و تشکیل توده ای به نام جسم زرد بدهند. جسم زرد توده ای زرد رنگ از سلول های فولیکولی است که مانند غده ای درون ریز عمل می کنند.

 LH  سبب ترشح استروژن و یک هورمون جنسی دیگر، به نام پروژسترون که از جسم زرد ترشح می شود، است.(شماره ۷)

در روز ۱۴ تا ۱۶ ترشح LH، FSH و استروژن کاهش یافته و ترشح هورمون پروژسترون رو به افزایش می‌رود. (شماره ۸)و از روز ۱۶ تا ۱۸ ترشح هر دو هورمون استروژن و پروژسترون زیاد می‌شود تا میزان هر دو هورمون استروژن و پروژسترون در روز ۱۸ برابر می‌شود و تا روز ۲۵ میزان هورمون پروژسترون از استروژن بیشتر خواهد بود.

استروژن و پروژسترون سبب ایجاد یک مکانیسم خود تنظیمی منفی می شوند که ترشح FSH و LH را مهار می کند چگونه؟ با افزایش هورمون‌های استروژن و پروژسترون درخون میزان هورمون آزاد کننده از هیپوتالاموس و هورمون LH و FSH از هیپوفیز پیشین کاهش پیدا میکنه.

. این خود تنظیمی منفی، از ایجاد فولیکول های جدید در مرحلهٔ لوتئال جلوگیری می کند. (شماره ۹)

اگر لقاح صورت بگیرد، جسم زرد تا چند هفتهٔ دیگر به تولید پروژسترون ادامه خواهد داد؛چرا؟

چون ترشح پروژسترون ضخامت دیواره رحم رو افزایش میدهو شرایط برای جایگزینی توده سلولی حاصل از زیگوت فراهم بشه. اما اگر لقاح صورت نگیرد، تولید پروژسترون کاهش می یابد و سرانجام متوقف می شود(شماره ۱۰). این توقف نشان دهنده انتهای چرخهٔ جنسی است.

میزان ترشح LH و FSH پایین (خود تنظیمی منفی)

 

میزان هورمون پروژسترون و استروژن بالا

پروژسترون در روز ۲۱-۲۲ به حداکثر میزان خود می‌رسد.

 

چرخه تخمدان - چرخه قاعدگی - آکادمی کنکور

درصورتیکه لقاح شکل نگیره و میزان هورمون‌های استروژن و پروژسترون خون کاهش پیدا کنه با کاهش مقادیر این هورمون‌ها با خود تنظیمی منفی دوباره میزان ترشح هورمون آزاد کننده گنادوتروپین از هیپوتالاموس افزایش پیدا میکنه و به تبع اون هورمون LH و FSH دوباره شروع به ترشح میکنه تا چرخه بعدی در تخمدان دیگر شروع بشه ...

خب مواردی که تا الان بررسی کردیم درمورد اتفاقاتی بود که برای تخمدان و تخمک می افته. به اتفاقاتی که در هر دوره از چرخه تخمدان برای ساختار وشکل رحم میفته چرخه قاعدگی میگن. ادامه داستان رو در جدول زیر دنبال کنید!

چرخه‌ ی قاعدگی

چرخه قاعدگی

۱-۷

از آن جایی که در شروع قاعدگی درون هر تخمدان تعداد سلول‌های فولیکولی کم است به همان میزان ترشح استروژن و پروژسترون هم کم است و این باعث می‌شود دیواره‌ی رحم ریزش کند که به آن خونریزی ماهیانه می‌گویند.

نکته کنکوری زیستنکته : روز ۴ ام حداقل میزان ضخامت دیواره رحم از روز ۴ کم کم  ضخامت زیاد میشه.

۷-۱۴

با افزایش ترشح هورمون LH و FSH و به دنبال آن ترشح هورمون استروژن فولیکول‌ها بزرگتر شده و ترشح استروژن افزایش یافته و ازونجایی که استروژن بر دیواره رحم تاثیرگذاره دیواره‌‌ی رحم نیز ضخیم تر می‌شود. 

۱۴ -۲۸

با تخمک گذاری در روز ۱۴ و تبدیل فولیکول به جسم زرد و ترشح پروژسترون و استروژن به میزان حداکثر خود دیواره رحم نیز حداکثر ضخامت خود می‌رسد درواقع بدن به این شکل خود را برای لقاح احتمالی آماده می‌کند.

نکته کنکوری زیستنکته : روز ۲۵ حداکثر میزان ضخامت دیواره رحم است.

نکته کنکوری زیستنکته : ضخامت دیواره رحم از روز ۲۵ تا انتهای چرخه قاعدگی یعنی روز ۲۸ و تا روز ۴ ام دوره بعدی رو به کاهش است.

 

موافقید با هم دیگه یه بار هورمون‌هایی که در چرخه جنسی خانمای عزیز نقش داره رو بررسی کنیم ؟

هورمون های موثر در چرخه جنسی زنان

هورمون

عملکرد

بافت هدف

FSH

تحت تاثیر مستقیم :

هورمون آزاد کننده هیپوتالاموس

در فاز فولیکولی همراه با LH باعث ترشح استروژن از سلول‌های فولیکولی می‌شود.

حداکثر میزان در خون : روز ۱۳ ام

حداکثر اختلاف  میزان هورمون LH با FSH در خون : روز ۱۳ ام

فولیکول

فاقد گیرنده در دیواره رحم

LH

جنس و محل ساخت :

هورمونی پروتئينی است  پس در شبکه آندوپلاسمی زبر هیپوفیز پیشین ساخته می‌شود و گیرنده آن بر روی غشای سلول‌های فولیکول و جسم زرد قرار دارد.

تحت تاثیر مستقیم :

هورمون آزاد کننده هیپوتالاموس و افزایش استروژن خون با خود تنظیمی آن باعث کاهش ترشح آن می‌شود.

در مرحله‌ی فولیکولی همراه با FSH باعث ترشح استروژن از سلول‌های فولیکولی می‌شود.

حداکثر میزان در خون : روز ۱۳ ام

میزان این هورمون در خون طول چرخه‌ی تخمدان از هورمون FSH بیشتر است و میزان FSH از استروژن و استروژن در طی دوره فولیکولی و نیمی از از دوره لوتئينی کننده بیشتر از پروژسترون است.

FSH<LH>استروژن>پروژسترون

 

بافت هدف :

فولیکول

جسم زرد

فاقد گیرنده در دیواره رحم

در نیمه‌ی دوره‌ی جنسی (روز۱۴) باعث کامل کردن میوز I تخمک نابالغ می‌شود و باعث پاره شدن سلول‌های فولیکوی تخم‌دان و آزاد شدن تخمک می‌شود.

در فاز لوتئال باعث ترشح استروژن و پروژسترون از جسم زرد می‌شود.‍‍‍

استروژن

تحت تاثیر مستقیم :

LH و FSH

تحت تاثیر غیر مستقیم :

هیپوتالاموس

محل ساخت :

چون هورمونی استروئيدی است و استروئيد ها توسط شبکه آندوپلاسمی صاف ساخته می‌شوند این هورمون در شبکه آندوپلاسمی سلول‌های فوبیکولی ساخته می‌شود.

نحوه عمل :

چون استروژن هورمونی استروئیدی است به راحتی در چربی حل شده و از غشای سلولی عبور می‌کند پس گیرنده‌ی آن ها درون سلول‌ها قرار دارد ( برخلاف هورمون LHو FSH) و چون گیرنده آن درون سلول قرار دارد پس نیازی به AMPحلقوی (پیک دومین) ندارد.

وظیفه در درون فولیکولی :

استروژن در دروه فولیکولی یعنی روز‌های ۱ تا ۱۴ با تاثیر با بافت تولید کننده خود(فولیکول) باعث رشد بیشتر فولیکول و ترشح بیشتر استروژن می‌شود.

حداکثر میزان در خون : روز ۱۳ ام

نکته کنکورینکته : استروژن درون سلول‌های فولیکولی گیرنده دارد.

نکته کنکورینکته : استروژن در درون فولیکولی با خود تنظیمی منفی ترشح هورمون‌های LH و FSH را کاهش می‌دهد پس استروژن درون سلول‌های هیپوفیز پیشین که هورمون‌های LH و FSH را تولید می‌کنند گیرنده دارد.

وظیفه در درون لوتئال :

در دوره لوتئال همراه با پروژسترون از جسم زرد ترشح می‌شود( نه فولیکول ، چون فولیکولی دیگه وجود نداره که) و با توجه به گیرنده‌هایی که در دیواره رحم دارد باعث ضخیم شدن بیشتر دیواره رحم (آندومتر) می‌شود.

در بخش‌های زیر گیرنده دارد :

۱. دیواره رحم

۲. فولیکول

۳. درون هیپوفیز پیشین

 

همراه با پروژسترون باعث افزایش ضخامت آندومتر

پروژسترون

تحت تاثیر مستقیم : LH

تحت تاثیر غیر مستقیم : هیپوتالاموس

باعث افزایش ضخامت آندومتر می‌شود و بدن را برای لقاح آماده می‌کند.

حداکثر میزان در خون : روز ۲۵ام

دیواره رحم

 

تمرین

تمرین

درستی عبارات زیر را بررسی کنید البته با ذکر علت!

تمرین

در چرخه جنسی زنان برخی از سلول‌های فولیکولی تقسیم میوز I خود را کامل می‌کنند.

FSH باعث تبدیل سلول‌های فولیکولی به جسم زرد می‌شود.

بیشترین مقدار LH و FSH در آخرین روز فاز فولیکولی است.

همزمان با آزاد شدن تخمک از تخمدان ترشح استروژن و پروژسترون هر دو افزایش می‌یابد.

در فاز لوتئال میزان پروژسترون ۲ بار برابر با میزان هورمون استروژن می‌شود.

هورمونی که باعث تخمک گذاری می‌شود به طور مستقیم تحت تاثیر هورمونی است که توسط سلول‌هایی که توانایی تولید انتقال دهنده عصبی را دارند تولید می‌شود.

 

تمرینبا توجه به مراحل تولید در یک زن جوان، چند مورد عبارت زیر را به طور کامل تکمیل می‌کند ؟(سراسری ۹۵)

«هر سلولی که در مرحله‌ی پروفاز میوز I قرار دارد، قطعاً .........................»

الف) در ابتدای یک چرخه جنسی به وجود آمده است.

ب) توسط تعدادی سلول سوماتیک احاطه شده است.

ج) سلولی بسیار بزرگ تر از اسپرم را به وجود می‌آورد.

د) در واکنش به حداکثر میزان ترشح LH، تقسیم می‌شود.

 

پاسخ تمرین

 

تمرین

سلول‌های فولیکولی و جسم زرد همگی سلول‌های سوماتیک هستند و تنها با تقسیم میتوز بر تعدادشان افزوده می‌شود و توانایی تقسیم میوز را ندارند. سلول‌های فولیکولی هورمون استروژن را تولید می‌کنند که این هورمون بافت منبع و هدف مشترک دارد. ترشحات فولیکول و جسم زرد به طور مستقیم تحت تاثیر هورمونهای LH و FSH است و به طور غیر مستقیم تحت تاثیر هورمون‌های آزاد کننده(گنادوتروپین) هیپوتالاموس تنظیم می‌شود.

خیر بعد از تخمک گذاری ترشحات هورمون LH از هیپوفیز پیشین باعث تبدیل فولیکول به جسم زرد می‌شود.

کاملا صحیح طبق شکلی چرخه تخمدان و قاعدگی بیشترین مقدار LH و FSH در آخرین روز فاز فولیکولی یعنی روز ۱۳ است

نادرست، همزمان با آزاد شدن تخمک از تخمدان ترشح استروژن  کمی کاهش پیدا می کند همینطور ترشح  LH و FSH رو به کاهش است ولی ترشح پروژسترون رو به افزایش می‌یابد تا جایی که از روز ۱۸ تا ۲۵ ترشح هورمون پروژسترون بیشتر از ترشح هورمون استروژن خواهد بود.

صحیح است، در فاز لوتئال میزان پروژسترون ۲ بار برابر با میزان هورمون استروژن می‌شود.ترشح استروژن و پروژسترون در روزی های ۱۸ و ۲۵ با هم برابر می‌شوند.

 

صحیح است.

هورمونی که باعث تخمک گذاری می‌شود ( هورمون LH است که از هیپوفیز پیشین ترشح می‌شود)به طور مستقیم تحت تاثیر هورمون آزاد کننده‌ی هیپوتالاموسو همانطور که میدانید هورمون‌های ساخته شده در هیپوتالاموس ازاد کننده، مهار کننده، اکسیتوسین و ضد ادراری همگی توسط جسم سلولی سلول‌های عصبی(نورون‌های) هیپوتالاموس ساخته می‌شود. همه‌ي سلول‌های عصبی توانایی تولید انتقال‌دهنده عصبی را دارند و برخی از نورون‌های علاوه بر آن توانایی تولید هورمون‌ها را نیز دارند.


پاسخ سوال ۱- این سوال از شما یک چیز اساسی میخواد ! و اون اینهکه داستان زندگی یک سلول اووگونی رو از اول تا آخر بدونید!

خب همگیتون میدونید که زنان سلول‌های زاینده‌ای با نام اووگونی دارند که این سلول‌ها در دوران جنینی تقسیم میوز رو شروع می کنند ولی در مرحله‌ی پروفاز I دست نگه میدارند و سلول اووسیت اولیه در این مرحله باقی میمونه! تا وقتی که زن بالغ شد هر بار یکی از این سلول‌های اووسیت اولیه تقسیم میوز خودشو تکمیل کنه. گزینه الف گفته هر سلولی که در مرحله‌ی پروفاز میوز I قرار دارد، قطعاً در ابتدای یک چرخه جنسی به وجود اومده که کاملا اشتباهه گفتیم  اصلا قبل ازینکه اون خانم بالغ بشه و درون بدنش چرخه جنسی انجام بشه سلول‌های اووسیت اولیه که در پروفاز میوز یک هستند در دوره جنینی به وجود آمده اند.

ب) همه‌ی سلول‌های اووسیت اولیه توسط سلول‌های فولیکولی احاطه شده هستند تا تغذیه بشن و زنده بمونن پس این مورد صحیحه!

ج) منظور از سلول بسیار بزرگ‌تر از اسپرم تخمکه! در صورتیکه میدونیم در طول زندگی زن تنها تعدادی ۳۰۰ تا ۴۰۰ گامت بالغ میشه و به تخمک یا اوول تبدیل میشه اونم بعد از اینکه لقاح انجام شد با تقسیم میوز II تخمک بالغ تولید میشه پس این گزینه نمیتونه در مورد همه اووسیت‌های اولیه صادق باشه و نادرسته.

د) پاسخ این مورد هم دوباره همون پاسخ بالاییست همه‌ی اووسیت‌ها بالغ نمیشن خیلیاشون بدون اینکه وارد چرخه جنسی بشن از بین میرن پس اینم نادرسته.

پس تنها یک مورد صحیح بود!


نمولقاح - آکادمی کنکور

اگر اسپرم تا چند روز (۲۴ تا ۴۸ ساعت)بعد از تخمک گذاری خود را به گامت ماده برسونه شاید موفق بشه تخمک خانم رو ملاقات کنه و ممکن است لقاح صورت بگیرد. برای لقاح یک تخمک، سلول اسپرم باید به سمت یکی از لوله های فالوپ حرکت کند.

نکته کنکورینکته : لوله‌های فالوپ با حرکات ماهیچه های صاف و مژک های خود تخمک رو به سمت رحم پیش میبرند. تخمک  یا گامت ماده برخلاف اسپرم تونایی حرکت نداره.

اسپرم نخست با آزاد کردن آنزیم هایی که در سر خود دارد به درون تخمک نفوذ می کند. این آنزیم ها لایه های خارجی ژل مانند دور تخمک را تخریب می کنند و باعث می شوند سر اسپرم وارد تخمک شود و هسته های تخمک و اسپرم با هم ترکیب شوند. این عمل سبب تولید یک سلول دیپلوئید به نام سلول زیگوت (تخم) می شود.

نکته کنکورینکته : هنگام لقاح فقط سر اسپرم وارد تخمک می‌شود و قسمت میانی آن وارد تخمک نمی‌شود خب این یعنی چی ؟ یعنی اینکه منشا میتوکندی ها و DNA های حلقوی در زیگوت، مامان است نه باباهه!

تقسیم و جایگزینی:

 

تخمک گذاری تا تشکیل بلاستوسیت - آکادمی کنکور
مراحل تقسیم و جایگزینی

روز اول لقاح

سلول زیگوت در اولین هفتهٔ بعد از لقاح، تقسیم هایی انجام می دهد. یعنی از روز ۱۴ به بعد چرخه جنسی...

روز های ۲ تا ۴

از روز ۲ تا ۴ این تقسیم ها از سلول تخم تعداد زیادی سلول کوچک تر )ابتدا دو تا، بعد چهار تا، بعد هشت تا و…( تولید می کنند.

نکته : با تقسیم سلول‌های تخم و زیاد شدن تعداد سلول‌های آن نسبت سطح به حجم آن افزایش می‌یابد.

روز ۴ تا ۵

این تقسیم های پی در پی ادامه می یابند. هنگامی که این تودهٔ سلولی به رحم می رسد، به شکل یک توپ توخالی در آمده است و بلاستوسیست نامیده می شود

روزهای  ۵تا۹   جایگزینی بلاستوسیست

روز شش روز بعد از لقاح، (یعنی روز ۲۰ چرخه‌ی جنسی)بلاستوسیست به جدارهٔ رحم متصل می شود. به این عمل جایگزینی می گویند. در آنجا بلاستوسیست رشد ونمو می کند و سرانجام به یک نوزاد کامل تبدیل می شود.

 
 
از تخمکت تا بلاستوسیت - آکادمی کنکور
 

تمرین

 

 

تمرین

درستی و نادرستی عبارات زیر را بررسی کنید.(در مورد هر جمله خوب فکر کنید)

 

تمرین

تمرین

تخمک روز ۱۴ آزاد می‌شود و تعداد ۹۲ زنجیره پلی نوکلئوتیدی DNA خطی در آن قرار دارد.

بعد از لقاح و تشکیل زیگوت در رحم کوریون و آمنیون تشکیل می‌شود .

میوز II بعد از لقاح انجام می‌شود.

بلاستوسیت بعد از عبور از لوله‌های فالوپ در رحم جایگزینی می‌کند.

همزمان با جایگزینی تخم میزان ترشح هورمون‌هایLH و FSH پایین است.

همزمان با جایگزینی بلاستوسیت ترشح هورمون‌های پروژسترون بیشتر از هومون استروژن است.

 


پاسخ تمرین

چیه؟ منتظر جوابید ؟ خیر اینو عمدا جواب ندادم تا شما جواباتون رو در قسمت پرسش و پاسخ پایین قرار بدید و با دوستانتون بحث کنید! تا کی راحت طلبی!


دوران بارداری

دوره بارداری

دوران بارداری را به سه دورۀ سه ماهه تقسیم می کنند

رشد و نمو، از یک سلول دیپلوئید شروع می شود و از آن میلیارد ها سلول ایجاد می شود. رحم در طول دورهٔ نمو، وظیفهٔ حفاظت و تغذیهٔ این سلول ها را به عهده دارد. نمو جنین انسان در داخل رحم حدود 9 ماه طول می کشد. به این دوران، دوران بارداری یا حاملگی گفته می شود. نه ماه حاملگی را معمولاً به سه دورهٔ سه ماهه تقسیم می کنند.

دوران بارداری

۳ ماهه اول

هفتهٔ دوم بعد از لقاح

در هفتهٔ دوم بعد از لقاح، یعنی اندکی بعد از جایگزینی، رویان به سرعت رشد می کند. پرده هایی که رویان را حفاظت و تغذیه خواهند کرد نیز به سرعت نمو پیدا می کنند.

یکی از این پرده ها آمنیون است که دور رویان کشیده می شود و از آن حفاظت می کند. غشای بعدی کوریون است که با تعامل با رحم تشکیل جفت را می دهند. جفت، ساختاری است که از طریق آن مادر به رویان غذا می رساند.

خون مادر معمولاً با خون رویان مخلوط نمی شود. بلکه مواد غذایی خون مادر، از جفت انتشار پیدا می کنند و از طریق رگ های خونی بند ناف به رویان می رسد.

 

در انتهای هفتهٔ سوم

رگ های خونی و روده شروع به نمو می کنند و رویان حدود ۲ میلی متر درازا دارد.

پس اولین اندامی که در جنین شروه به تشکیل شدن میکنه روده است.

 

در هفتهٔ چهارم

بازوها و پاها نیز شروع به تشکیل شدن می کنند و اندازهٔ رویان به بیش از دو برابر بزرگ می شود و به ۵ میلی متر می رسد.

با سونوگرافی می توان حاملگی را در هفتهٔ چهارم بعد از لقاح تشخیص داد.

 

در انتهای هفته چهارم

انتهای هفته چهارم

همهٔ اندام های اصلی شروع به تشکیل شدن می کنند و ضربان قلب آغاز می شود.

 

ماه دوم

هفته هفتم بارداری

مرحلهٔ نهایی نمو رویان انجام می شود. بازوها و پاها شکل می گیرند. در حفرهٔ بدن، اندام های داخلی اصلی مانند کبد و پانکراس مشخص می شوند

در هفتهٔ هفتم معمولاً حرکات قلب قابل تشخیص است.

نکته کنکورینکته : ضربان قلب از انتهای هفته چهارم شروع می‌شود و لی تشخیص آن معمولا از هفته‌ی هفتم ممکن است. یعنی تقریبا بین شروع ضربان و تشخیص آن یک ماه فاصله وجود دارد.

 

در انتهای ماه دوم

در انتهای ماه دوم، رویان حدود

۲۲ میلی متر طول و حدود ۱ گرم وزن دارد.

 

انتهای ماه سوم

 

اندام های جنسی مشخص شده اند و جنین دارای ویژگی های بدنی قابل تشخیص است.

 

سه ماهۀ دوم و سوم:

در طول سه ماههٔ دوم و سوم جنین به سرعت رشد می کند و اندام های او شروع به عمل می کنند. در انتهای سه ماههٔ سوم جنین قادر است در خارج بدن مادر زندگی کند.

بعد از حدود 9 ماه، جنین بدن مادر را ترک می کند. زایمان معمولا چند ساعت به طول می انجامد.

هنگام زایمان، دیواره های رحم منقبض می شوند و جنین را از رحم خارج می کنند. جفت و بند ناف بعد از تولد نوزاد دفع می شوند. بعد از تولد، نمو هنوز کامل نیست و رشد و نمو جسمی و عصبی ادامه می یابد.(

شکل زیر جفت و بند ناف  بعد از زایمان

دفع جفت بعد از زایمان

 

جفتجفت - آکادمی کنکور

ساختاری است که از طریق آن مادر به رویان غذا می رساند. همان طور که در شکل می بینید،

خون مادر  که دارای مواد غذایی و اکسیژن است، به طورمستقیم وارد حوضچه های خونی می‌شود. مویرگ های جنین که در جفت قرار دارند تبادل خود را با خون مادر انجام داد و مواد غذایی و اکسیژن و مواد دیگر را دریافت کرده و سپس از طریق سیاهرگ‌های جنین و در نهایت از طریق یک سیاهرگ بند ناف که دارای خون روشن است به رویان می‌رسانند.

از طرفی مواد دفعی رویان از طریق ۲ سرخرگ بند ناف که خون تیره دارد به سمت جفت آمده و به سرخرگ های جنین و سپس مویرگ‌های آن منشعب شده  تا در نهایت  به حوضچه های خونی منتشر شود تا از طریق سیاهرگ مادر  جذب گردد.

پس به این شکل خون مادر با خون جنین معمولا مخلوط نمی‌شود.

پس همانطور که می‌بینید خون جنین وارد حوضچه های خونی نمی‌شود و مواد به داخل آن انتشار می‌یابد.

نکته : بین سرخرگ و سیاهرگ مادری شبکه مویرگی وجود ندارد بلکه این رگ ها به طور مستقیم با حوضچه های خونی در ارتباط هستند.(به شکل نگاه کنید لطفا)

نکته : سرخرگ بند ناف، سرخرگ ششی و سرخرگ شکمی ماهی برخلاف باقی سرخرگ‌های بدن خون تیره دارند.

اکثر مواد دیگر شامل داروها و مواد آسیب زا نیز از جفت عبور می کنند. بنابراین اگر مادر مواد زیان آور مصرف کند، رویان نیز آسیب خواهد دید. زنان باردار باید از مصرف هر گونه دارو در طول بارداری خودداری کنند، مگر آنکه پزشک دارویی را تجویز کرده باشد.


تمرین
 
 
 
 

تمرین

لطفا درستی و نادرستی عبارات زیر را بررسی کنید.

1

در انتهای ماه دوم اندازه رویان ۱۱ برابر زمانی است که رگ‌های خونی و روده جنین شروع به نمو می کند.

۲

قبل ازینکه اندام‌های جنین به سرعت رشد و شروع به عمل کند تعیین جنسیت جنین امکان پذیر است.

۳

زمانی که بازو‌ها و پاها شکل می‌گیرد اندازه جنین بیش از یک چهارم اندازه آن در انتهای ماه دوم است.

 


پاسخ تمرین

1

درست

در انتهای ماه دوم اندازه رویان ۲۲ میلی‌متر است و در زمانیکه رگ‌های خونی و روده جنین شروع به نمو می کند اندازه جدید ۲ میلی‌متر است. از تقسیم ۲۲ بر ۲ به عدد ۱۱ نمیرسید؟؟

۲

درست

در طول سه ماههٔ دوم و سوم جنین به سرعت رشد می کند و اندام های او شروع به عمل می کنند و قبل از آن یعنی در انتهای ۳ ماهه اول اندام‌های جنسی جنین مشخص می‌شود.

۳

نادرست

زمانی که بازو‌ها و پاها شکل می‌گیرد اندازه جنین ۵ میلیمتر است و در انتهای ماه دوم اندازه آن ۲۲ میلیمتر است و اگر ۵ را بر ۲۲ تقسیم کنید به عددی کوچکتر از یک چهارم می‌رسید .

 

تصویربرداری سونوگرافیسونوگرافی - آکادمی کنکور

تا دههٔ ۱۹۶۰میلادی، پرتو ایکس تنها راه مطالعهٔ درون بدن، بدون دخالت جراحی بود. از آن زمان تاکنون، چندین روش دیگر برای مشاهدهٔ درون بدن ابداع شده است.

یکی از این روش ها سونوگرافی است. برای ایجاد تصویر سونوگرافی، متخصص یک میلهٔ

مخصوص را در تماس با پوست فرد قرار می دهد. این میله امواج صوتی که فرکانس بالا دارند، صادرمی کند. این امواج پس از برخورد به ساختارهای بدن بازتاب پیدا می کنند. این میلهٔ مخصوص پژواک ها را جدا می کند و آنها را به یک تصویر ویدیویی تبدیل می کند.

با سونوگرافی می توان حاملگی را در هفتهٔ چهارم بعد از لقاح تشخیص داد. اندازهٔ ابعاد بدن جنین، به خوبی سن آن را نشان می دهد. علائم دیگری نیز در سونوگرافی به دست می آید که نشانگر سلامتی جنین خواهد بود. مثلاً در هفتهٔ هفتم معمولاً حرکات قلب قابل تشخیص است.

به علاوه، بسیاری از ناهنجاری های جنین در سونوگرافی قابل تشخیص هستند.

بهترین فایدهٔ سونوگرافی، بی ضرربودن آن است. امواج اولتراسونی برخلاف پرتو X، دارای اشعهٔ یونیزه کننده نیست و بنابراین جهش ایجاد نمی کند.

نکته کنکورینکته : سونوگرافی ۳ هفته بعد از جایگزینی بلاستوسیت امکان پذیر است.

بیماری های مقاربتی

عوامل بیماری زا با روش های مختلفی انتقال پیدا می کنند. عوامل بیماری زای موجود در مایعات جنسی خارج شده از بدن، از طریق تماس جنسی )مقاربت( منتقل می شوند. بیماری هایی که از طریق تماس جنسی انتقال می یابند بیماری های مقاربتی نامیده می شوند. ویروس ها و باکتری های مختلفی می توانند بیماری مقاربتی ایجاد کنند.

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 11 | امتیاز: 4/73 از 5
و سلام و خدا قوت کاش این جزوات رو به شکل پی دی اف بذارین .بعد اینکه چرا فصول دیگه هیچ مطلبی نداره سایت؟از تدریس مفهومی تون واقعا سپاسگذارم.
خیلی ممنونم لطف دارید. انشالله برای کتاب های درسی نظام جدید برنامه داریم . تغییر کتاب ها باعث شد باقی درس ها را کار نکنیم.
ا عرض سلام و خسته نباشید میخواستم یه سوالی از شما بپرسم سوالم اینه که اووسیت ثانویه مگه هاپلویید نیست؟و وقتی که با اسپرم لقاح میکنه دیپلویید نمیشه؟پس چرا توی کتاب سال سوم نشون داده که اووسیت ثانویه بعد از لقاح با اسپرم تقسیم میوز انجام میده و تبدیل به تخمک nمیشه؟مگه ما ادما2nنیستیم؟
اوویست ثانویه پس از اینکه تو ابتدای فالوپ با اسپرم یرخورد میکنه میوز 2 رو کامل میکنه و میشه تخمک هاپلوئید بعدش با اسپرم هاپلوئید لقاح میکنه و میشه سلول تخم دیپلوئید.
سلام..ببخشید در رابطه با حوضچه خونی سوال داشتم...با توجه به حوضچه خونی این جمله صحیح هست یا غلط .در پستانداران خون از انتهای باز رگها خارج نمی شود.به دلیل وجود حوضچه خونی میتونیم بگیم غلطه؟ باتوجه به تعریف دستگاه گردش خون بسته چی؟