«یگانۀ بی‌همتا»


مقدمه

آیات

متن درس

 

توحید : یعنی اعتقاد به یگانه بودن خداوند.

مهمترین اعتقاد دینی و پایه و اساس تمام دین، توحید است.

بدون اعتقاد به توحید، هیچ اعتقاد دینیِ دیگر(یعنی نبوت و معاد و...)، اعتبار ندارد.

نگرش توحیدی : بر تمام آیات قرآن سایه افکنده و مانند روحی در پیکره‌ی معارف و احکام دین حضور دارد و به این پیکره، حیات بخشیده است.

در این درس و درس بعد، حقیقت توحید و شرک و مراتب آن دو را مورد مطالعه قرار می‌دهیم تا به مفاهیم زیر برسیم :

1 . معنی و مفهومِ توحید

2 . اقسام توحید

3 . تأثیرِ اعتقاد به توحید، در زندگی

سوره‌ی رعد – آیه 16

پیام اصلی

قُلِ اللهُ خالقُ کُلِّ شَیءٍ : بگو خداوند آفریدگار هرچیزی است

وَ هُوَ الواحِدُ القَهّار : و اوست یگانه‌ی پیروز

خداوند یگانه است و شریک و همتایی ندارد.(اصل توحید)(وَ هُوَ الواحِدُ القَهّار)

 خداوند، تنها خالق و هستی بخش جهان است(توحید در خالقیت)(خالقُ )

 
 

سوره‌ی توحید – آیه 1

پیام اصلی

قُل هُوَ اللهُ اَحَد : بگو : او خداوند یگانه است.

خداوند یگانه است و شریک و همتایی ندارد.(اصل توحید)(وَ هُوَ الواحِدُ القَهّار)

 

 خداوند درهمه چیز یکتاست. در ذات و صفات، در علم و قدرت و حیات و حکمت، در آفرینش و هستی بخشی.(تعریف توحید ذاتی)(قُل هُوَ اللهُ اَحَد)

 
 

سوره‌ی توحید – آیه 4

پیام اصلی

وَ لَم یَکُن لَّهُ کُفُواً اَحَد : و هیچ همتایی برای او نباشد

خداوند یگانه است و شریک و همتایی ندارد.(اصل توحید)(وَ هُوَ الواحِدُ القَهّار)

 

نه در ذات، نه در صفات و نه در افعال، هیچ کس و هیچ چیز(اَحَد) شبیه و مانند(کُفُواً) خداوند نیست.

 نفی شرک در خالقیت.(لَم یَکُن لَّهُ کُفُواً اَحَد)

 
 

سوره‌ی آل‌عمران – آیه 109

پیام اصلی

وَ لِلّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الاَرض : و برای خداوند است، آنچه در آسمان‌ها و زمین است

وَ اِلَی اللهِ تُرجَعُ الاُمُور : و بازگشت همه‌ی امور تنها بسوی خداست.

توحید در مالکیت(لِلّهِ)

 چون خداوند خالق جهان است، مالک آن نیز می‌باشد.(وَ لِلّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الاَرض)

 توحید در مالکیت، نتیجه‌ی توحید در خالقیت است.(یعنی چون خداوند خالقِ تمام هستی است، پس مالک آن هم هست.)

 
 
 

سوره‌ی کهف – آیه 26

پیام اصلی

ما لَهُم مِن دونِهی وَلِیّ : جز او(خداوند)، برای مردم، هیچ یار و یاوری نیست

وَ لایُشرِکُ فِی حُکمِهی اَحَدًا : و هیچ کس را در حکم و فرمانروایی خود شریک نمی‌گیرد

توحید در ولایت(وَلِیّ)

 فرمانروای جهان خداست و هیچ کس در فرمانروایی شریک او نیست.(وَلِیّ...لایُشرِکُ فِی حُکمِهی اَحَدًا)(پیامِ شماره 4)

 توحید در ولایت، نتیجه‌ی توحید در مالکیت است.(یعنی حال که خداوند مالکِ جهان است، پس ولی و سرپرست آن نیز هست.)

 
 

سوره‌ی واقعه – آیات 63 و 64

پیام اصلی

اَفَرَاَیتُم ما تَحرُثُون : آیا آنچه را کشت کرده‌اید، دیده‌اید؟

اَ اَنتُم تَزرَعونَهُ : آیا شما آن را می‌رویانید؟

اَم نَحنُ الزّارِعون : یا ما رویانند‌ه‌ایم؟

توحید در ربوبیت(نَحنُ الزّارِعون)

 خداوند، مخلوقات را بسوی مقصدی که برای آنها معین فرموده به پیش می‌برد.(ربوبیت خداوند)

 همه‌ی مخلوقات در کارهای خود، نیازمند و وابسته به خداوند هستند.(نَحنُ الزّارِعون)

 
 

توحید

نظری(عقیده)

توحید در خالقیت

این موارد در همین درس توضیح داده می‌شوند.

توحید در مالکیت

توحید در ولایت

توحید در ربوبیت

عملی(عبادت)

فردی(شخصیّت یگانه)

توضیح این موارد، در درس بعدی است.

اجتماعی(نظام الهی)

 
 

توحید

توحید در کاربرد دینی، یعنی اعتقاد به این که خداوند یگانه است و شریک و همتایی ندارد.(توحید ذاتی)

پیامِ شماره 1 : خداوند یگانه است و شریک و همتایی ندارد.(اصل توحید)

* هُوَ الواحِدُ القَهّار

* قُل هُوَ اللهُ اَحَد

* لَم یَکُن لَّهُ کُفُواً اَحَد

این یگانگی و بی‌همتایی مراتبی دارد، که به تبیین و توضیح برخی از آنها می‌پردازیم :

توحید در خالقیت

منظور از توحید در خالقیت این است که :

1 . او تنها مبدأ و خالق جهان است

2 . موجودات همه از او هستند

3 . در کار آفرینش شریک و همتایی ندارد

4 . جهان از اصل‌های متعدد پدید نیامده است

 

قرآن کریم این حقیقت بزرگ(توحید در خالقیت) را به انسان یادآوری می‌کند و از هر گرایشی به شرک انذار می‌دهد.

پیامِ شماره 2 : خداوند، تنها خالق و هستی بخش جهان است.

* قُلِ اللهُ خالقُ کُلِّ شَیءٍ

* هُوَ الواحِدُ القَهّار

* قُل هُوَ اللهُ اَحَد

* لَم یَکُن لَّهُ کُفُواً اَحَد

شرک در خالقیت

این که تصور کنیم دو یا چند خدا وجود دارد و هر کدام خالقِ بخشی از جهان هستند یا با همکاری یکدیگر، این جهان را آفریده‌اند.

اعتقاد به خدایان متعدد و چند مبدأ برای جهان، گاه در میان برخی جوامع وجود داشته و دارد. این افراد گاهی برای خیر و شر دو خدای جداگانه، و گاهی برای پدید‌ه‌های گوناگونِ طبیعی(مانند : باران، زمین، خورشید، باد و...) چندین خدا در نظر می‌گرفتند.

استدلالی بر رد شرک در خالقیت :

تصورِ اینکه چند خالق و مبدأ برای جهان و جود دارد، در واقع هر کدام از آنها را محدود و ناقص فرض نموده‌ایم، زیرا هریک از خدایان باید کمالاتی را دارا باشد که دیگری آن کمالات را ندارد وگرنه عین همدیگر می‌شوند و دیگر چند خدا نیستند.

چنین خدایان ناقصی، نیازمند هستند و هریک به خالقِ کامل و بی‌نیازی احتیاج دارد که نیاز او را برطرف نماید.

توحید در مالکیت

چون مخلوقاتِ جهان از خداست :

1 . مالک اصلی و حقیقی آن‌ها نیز خداوند است

2 . و در این مالکیت کسی شریک او نیست.

پیامِ شماره 5 : چون خداوند خالق جهان است، مالک آن نیز می‌باشد.

نکته : توحید در مالکیت، معلولِ توحید در خالقیت است.

* وَ لِلّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الاَرض

توحید در ولایت

ولایت به معنیِ سرپرستی و حق تصرف داشتن است.

از آنجا که خداوند مالک حقیقی جهان است، بر آن نیز ولایت دارد. یعنی هرگونه تصرف در جهان، حق او و شایسته‌ی اوست.

* ما لَهُم مِن دونِهی وَلِیّ

اگر او به کسی اذن دهد :

1 . آن شخص نیز می‌تواند در محدوده‌ی اجازه‌ی خداوند در اشیایی تصرف نماید.

2 . چنین اذنی به معنیِ واگذاریِ ولایت خداوند به دیگری نیست.

3 . بلکه بدین معناست که آن شخص، مسیر و مجرای ولایت الهی قرار گرفته و از خودش استقلالی ندارد.

 اگر خداوند پیامبر اکرم(ص) را ولیّ انسان‌ها معرفی می‌کند، بدین معنا نیست که خودش دیگر ولایتی ندارد یا بخشی از ولایت خود را به پیامبر واگذار کرده است؛ بلکه پیامبر واسطه و رساننده‌ی ولایت و فرمان‌های خداوند به مردم است.

پیامِ شماره 4 : فرمانروای جهان خداست و هیچ کس در فرمانروایی شریک او نیست.

نکته : توحید در ولایت، معلولِ توحید در مالکیت است.

توحید در ربوبیت

خداوند «رب‌العالمین» است : یعنی صاحب اختیاری است که تدبیرِ همه‌ی امورِ هستی به دست اوست.

خداوند که تنها خالقِ تمامِ جهان است، به طور طبیعی، تدبیر و پرورش همه‌ی مخلوقات را نیز در اختیار دارد.

اوست که جهان را اداره می‌کند و به سوی آن مقصدی که برایش معین فرموده، هدایت می‌نماید و به پیش می‌برد.

* اَفَرَاَیتُم ما تَحرُثُون اَ اَنتُم تَزرَعونَهُ اَم نَحنُ الزّارِعون

توحید در ربوبیت، بدان معنا نیست که موجودات – بخصوص انسان – قدرت تدبیر ندارد؛

 باغبانی که زحمت می‌کشد و به پرورش درختان اقدام می‌کند، رشد این درختان نتیجه‌ی تدبیر اوست.

بلکه توحید در ربوبیت بدین معناست که این باغبان و تدبیرش، همه از آنِ خدا و تحتِ تدبیر اویند.

باغبان، وقتی خود را با دیگران، یعنی کسانی که در کشت دخالتی نداشته‌اند، مقایسه می‌کند می‌بیند که این زراعت کار خودش است.

اما وقتی رابطه‌ی خود را با خدا بررسی می‌کند، می‌بیند که هم خودش و هم نیرو و توانش  از آنِ خداست و هم درخت و گیاه بر اساس استعدادی که خداوند در آن قرار داده است رشد کرده و محصول داده است.

در نتیجه، باغبان درمی‌یابد که زارعِ حقیقی و پرورش دهنده‌ی اصلیِ درختان و گیاهان خداست، و باید شکرگذار او اشد.

پیامِ شماره 3 : همه‌ی مخلوقات در کارهای خود نیازمند و وابسته به خداوند هستند، اما خداوند در اداره‌ی جهان به آنها نیازی ندارد.

نکته : هر آیه‌ای به هدایت موجودات توسط خداوند اشاره داشت، بیانگر توحید در ربوبیت است.(مثال : اَلَّذی خَلَقَ فَسَوّی وَالَّذی قَدَّرَ فَهَدی)

نکته : توحید در ربوبیت، معلولِ توحید در ولایت است.(یعنی چون ولایت و سرپرستی موجودات بدست خداوند است، پس پرورش دهنده و هدایت‌گر آنها نیز می‌باشد.)

شرک در ربوبیت

اگر کسی در کنار ربوبیت الهی، برای خود یا سایر مخلوقات حسابی جداگانه بازکند و گمان کند غیرخدا می‌تواند مستقل از خداوند، امور را تدبیر کند، گرفتار شرک شده است.

برخی انسان‌ها توحید در خالقیت را قبول دارند، اما گرفتار شرک در ربوبیت می‌شوند؛ یعنی در کنار ربوبیت الهی برای انسان‌های دیگر یا سایر مخلوقات حساب جداگانه‌ای باز می‌کنند و گمان می‌کنند که آن انسان‌ها یا آن مخلوقات مستقل از خداوند می‌توانند در امورِ جهان دخالت کنند و مثلاً بیماری را شفا بخشند یا مشکلی را رفع کنند.

طرح یک سؤال!

اگر کسی شفای بیمار را از رسول خدا(ص)، یا سایر اولیای دین درخواست کند و عقیده به توانا بودنِ آن بزرگواران در انجامِ این خواسته، و نیز دیگر نیازها، داشته باشد، آیا گرفتار شرک شده است؟

 

پاسخ : همان‌گونه که درخواست از پزشک برای درمانِ بیمار با توحید منافاتی ندارد، درخواست از اولیای الهی برای شفای بیماران نیز منافاتی با توحید ندارد. زیرا پزشک بواسطه‌ی اسبابِ مادی، و آنان به واسطه‌ی اسبابِ غیر مادی این کار را انجام می‌دهند.

اصولاً، عقیده به توانایی پیامبر اکرم(ص) و اولیای دین(صلوات‌الله‌علیهم) در برآوردنِ حاجاتِ انسان(مانند : شفادادن) وقتی موجب شرک(در ربوبیت) است که این توانایی را از خودِ آن‌ها بدانیم.

اما اگر این توانایی را از خدا و به اذن خدا بدانیم، عین توحید(در ربوبیت) است و از این جهت مانندِ اثرِ شفابخشیِ داروست که خداوند به آن بخشیده است.

نکته : اعتقاد به تأثیرِ اسباب و وسائط در جهان، عینِ توحید در ربوبیت است.

این توانایی به زمانِ حیاتِ پیامبر(ص) اختصاص ندارد، زیرا روحِ مطهر ایشان پس از رحلت زنده است و می‌تواند به انسان‌ها یاری برساند.

اکنون اگر ما از رسول خدا(ص) چیزی درخواست کنیم، درخواست از جسم ایشان نیست، بلکه از حقیقتِ روحانی و معنویِ ایشان است.

 
به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 4 | امتیاز: 4/75 از 5