«احیای ارزش‌های راستین»


مقدمه

آیات

متن درس

اندیشه و تحقیق

 

ﺩﺭ ﺩﺭﺱ ﻗﺒﻞ ﺑﺎ ﺷﺮﺍﻳﻂ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻭ ﺳﻴﺎﺳﯽ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺭﺣﻠﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ(ص) ﺁﺷﻨﺎ شدیم.

ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺩﺭﺱ ﻣﯽﺧﻮﺍﻫﻴﻢ ﺑﺪﺍﻧﻴﻢ ﻛﻪ ﺍﻣﺎﻣﺎﻥ ﺑﺰﺭﮔﻮﺍﺭ ﻣﺎ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺷﺮﺍﻳﻂ ﺳﺨﺖ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﺍﻣﺎﻣﺖ ﺭﺍ ﺑﻪ انجام ﺭﺳﺎﻧﺪﻧﺪ ﻭ ﺍﻗﺪﺍﻣﺎﺕ ﺍﻳﺸﺎﻥ ﭼﻪ ﺗﺄﺛﻴﺮی ﺩﺭ ﺟﺎﻣﻌﮥ ﺍﺳﻼﻣﯽ ﺩﺍﺷﺖ.

سوره‌ی فرقان – آیه 57

پیام اصلی

قُل ما اَساَلُکُم عَلَیهِ مِن اَجرٍ : بگو، برای این (رسالت) از شما هیچ مزدی نمی‌خواهم

اِلا مَن شاءَ اَن یَتَّخِذ : مگر کسی که بخواهد

اِلی رَبِّهی سَبیلًا : راهی بسوی خدا پیش گیرید

پیامبر برای هدایت، از مردم مزد(پذیرش ولایت علی«ع»)طلب کرد

ﺑﻨﺎﺑﺮ این آﻳﮥ، ﭼﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﭘﺎداش رﺳﺎﻟﺖ را ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد؟ آنان که راه خدا را(هدایت) پیش گیرند.(اِلی رَبِّهی سَبیلًا)(پیامِ شمارۀ 1)

مزد انبیا این است که مردم، خدا را بندگی کنند.(اِلی رَبِّهی سَبیلًا)

انسان در انتخاب راه و عقیده آزاد است.(اِلا مَن شاءَ اَن یَتَّخِذ)

 
 

سوره‌ی سبأ – آیه 47

پیام اصلی

قُل ما سَاَلتُکُم مِن اَجرٍ : بگو: هر مزدی که از شما خواسته‌ام

فَهُوَ لَکُم : پس آن به نفع شماست

اِن اَجرِیَ اِلا عَلَی الله : مزد من جز بر خدا نیست

وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَیءٍ شَهید : و او بر هر چیزی گواه است.

مزدِ پیامبر(که پیروی از ائمه است) به سودِ خود مردم است.

در این آﻳﮥ، ﺧﺪاوﻧﺪ از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮدم ﺑﮕﻮﻳﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ از ﺷﻤﺎ ﻣﺰدی ﻣﻰﺧﻮاﻫﻢ، ﺑﺮای ﺧﻮدﺗﺎن اﺳﺖ. ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻳﻦ ﻣﺰد ﺑﺮای ﺧﻮد آنﻫﺎﺳﺖ؟ ائمه که راه‌یافتگان کمال‌اند، بهترین راهنمایان برای رسیدن به کمال‌اند. پس پیروی از اهل بیت به نفع خود مردم  است.(قُل ما سَاَلتُکُم مِن اَجرٍ فَهُوَ لَکُم)(پیامِ شمارۀ 3)

انتخاب راه خدا و مودّت اهل‌بیت(ع) که مزد رسالت است، در حقیقت به نفع خود مردم است نه پیامبر اکرم.(فَهُوَ لَکُم)

 
 

سوره‌ی شوری – آیه 23

پیام اصلی

قُل لا اَساَلُکُم عَلَیهِ اَجرًا : (ای پیامبر! به مردم) بگو: من از شما بر این (رسالت خود) هیچ مزدی را نمی‌خواهم

اِلا المَوَدَّةَ فَی القربی : جز محبت و دوستیِ نزدیکانم(اهل بیتم)

وَ مَن یَقتَرِف حَسَنَة : و هر کس کار نیکی انجام دهد

نَزِد لَهو فیها حُسنًا : برای او در نیکویی آن می‌افزاییم

اِنَّ اللهَ غَفورٌ شَکور : همانا خداوند بسیار آمرزنده و قدردان است.

پیامبر، دوستی و پیروی از اهل‌بیت(ع) را مزد خود معرفی کرده است.

ﺧﺪاوﻧﺪ در این آﻳﮥ، ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﻮد ﻓﺮﻣﺎن ﻣﻰدﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰی را ﭘﺎداش رﺳﺎﻟﺖ ﺧﻮد ﻣﻌﺮﻓﻰ ﮐﻨﺪ؟ محبت و دوستیِ نزدیکانم(اهل بیتم)(المَوَدَّةَ فَی القربی)(پیامِ شمارۀ 2)

مودّت فی القربی، راهی برای کسب خوبی‌هاست.(اِلا المَوَدَّةَ فَی القربی وَ مَن یَقتَرِف حَسَنَة)

دوستیِ اهل‌بیت پیامبر، زمینۀ دریافت مغفرت است.(اِلا المَوَدَّةَ فَی القربی...اِنَّ اللهَ غَفورٌ)

 
 
 

نتیجۀ تدبر در آیات و ارتباط میان آیات و روایات در مورد اهل بیت(ع)

ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﭘﻴﺎم آﻳﺎت درﻣﯽﻳﺎﺑﻴﻢ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻘﺼﻮد ﺧﺎﺻﯽ از اﻳﻦ ﻓﺮﻣﺎن دارد.

او ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺑﺎ ﻣﺤﺒﺖ ﺑﻪ اﻫﻞ ﺑﻴﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ(ص) و ﭘﻴﺮوی از آنﻫﺎ، در ﻫﻨﮕﺎم آزﻣﻮنﻫﺎی ﺳﺨﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺑﺤﺮانﻫﺎی اﻋﺘﻘﺎدی و ﻓﮑﺮی راه ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ(اِلی رَبِّهی سَبیلًا) را ﮔﻢ ﻧﮑﻨﻨﺪ و ﮔﻤﺮاه ﻧﺸﻮﻧﺪ.

ﭘﺲ دوﺳﺘﯽ و ﻣﺤﺒﺖ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻣﻮردﻧﻈﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﺮاغ ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﺮدم در ﺗﺎرﻳﮑﯽﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ.

ﭘﺲ از ﻧﺰول آﻳﻪٔ 23 ﺳﻮرهٔ ﺷﻮریٰ«قُل لا اَساَلُکُم عَلَیهِ اَجرًا اِلا المَوَدَّةَ فَی القربی...» از رﺳﻮل ﺧﺪا(ص) ﭘﺮﺳﻴﺪﻧﺪ ﮐﻪ اﻳﻦ ﺧﻮﻳﺸﺎن ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ، ﻣﺎ را ﺑﻪ دوﺳﺘﯽ آﻧﺎن ﻓﺮﻣﺎن داده، ﮐﻴﺴﺘﻨﺪ؟

ﻓﺮﻣﻮد : ﻋﻠﯽ و ﻓﺎﻃﻤﻪ و دو ﭘﺴﺮ اﻳﺸﺎن، ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﻴﻦ.

اﻣﺎ ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ در درس ﻗﺒﻞ ﺧﻮاﻧﺪﻳﻢ، ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻣﺴﻴﺮ ﺻﺤﻴﺢ ﺑﻪ ﺧﻄﺎ رﻓﺘﻨﺪ و ﺣﺎﮐﻤﺎن ﺳﺘﻤﮕﺮ ﺑﺮ آﻧﺎن ﭼﻴﺮه ﺷﺪﻧﺪ.

اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﮐﻪ ﻋﺎﻗﺒﺖ رﻓﺘﺎر آﻧﺎن را ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﯽ ﻣﯽﮐﺮد، راه ﻧﺠﺎت را ﻫﻢ ﺑﻪ آﻧﺎن ﻧﺸﺎن ﻣﯽداد.

در ﻳﮑﯽ از ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽﻫﺎ ﮐﻪ ﻗﺴﻤﺘﯽ از آن در درس ﻗﺒﻞ آﻣﺪ، آﻧﺎن را اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ راﻫﻨﻤﺎﻳﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ :

«آﮔﺎه ﺑﺎﺷﻴﺪ ﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻴﺪ در آن ﺷﺮاﻳﻂ راه رﺳﺘﮕﺎری را ﺗﺸﺨﻴﺺ دﻫﻴﺪ ﮐﻪ : اﺑﺘﺪا رﻫﺎﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﭘﺸﺖﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﺻﺮاط ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ را ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﯽ ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ.

و وﻗﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻴﺪ ﺑﻪ ﻋﻬﺪ ﺧﻮد ﺑﺎ ﻗﺮآن وﻓﺎ ﮐﻨﻴﺪ ﮐﻪ : ﺷﮑﻨﻨﺪﮔﺎن ﭘﻴﻤﺎن را ﺗﺸﺨﻴﺺ دﻫﻴﺪ.

و آن ﮔﺎه ﻣﯽﺗﻮاﻧﻴﺪ ﭘﻴﺮو ﻗﺮآن ﺑﺎﺷﻴﺪ ﮐﻪ : ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻗﺮآن را ﺑﺸﻨﺎﺳﻴﺪ

آن ﮔﺎه اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن راه ﺣﻞ ﻧﻬﺎﻳﯽ را ﺑﻴﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ :

«ﭘﺲ ﻫﻤﻪٔ اﻳﻦ ﻫﺎ را از اﻫﻠﺶ ﻃﻠﺐ ﮐﻨﻴﺪ.

آﻧﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻈﺮ دادن و ﺣﮑﻢ ﮐﺮدﻧﺸﺎن ﺣﮑﺎﻳﺘﮕﺮ ﺗﻮاﻧﺎﻳﯽ و داﻧﺶ آنﻫﺎﺳﺖ، ﺳﮑﻮﺗﺸﺎن ﺧﺒﺮدﻫﻨﺪهٔ ﻣﻨﻄﻖ و ﮔﻔﺘﺎرﺷﺎن اﺳﺖ و ﻇﺎﻫﺮﺷﺎن ﻧﻤﻮدار ﺑﺎﻃﻨﺸﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ.

ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎ دﻳﻦ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ و در دﻳﻦ اﺧﺘﻼف ﻧﺪارﻧﺪ.

دﻳﻦ در ﻣﻴﺎن آﻧﺎن ﺷﺎﻫﺪی ﺻﺎدق و در ﻋﻴﻦ ﺳﮑﻮت، ﮔﻮﻳﺎﺳﺖ

وﻗﺘﯽ ﺧﻮب دﻗﺖ ﻣﯽﮐﻨﻴﻢ و ﻣﻴﺎن آﻳﺎت و رواﻳﺎت ارﺗﺒﺎط ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽﮐﻨﻴﻢ، ﻣﯽﺑﻴﻨﻴﻢ ﮐﻪ اﻳﻨﺎن، ﻫﻤﺎن اﻫﻞ ﺑﻴﺖ رﺳﻮل ﺧﺪا(ص)، ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ رﺳﻮل ﺧﺪا(ص) ﺑﺮای اﻧﺠﺎم دادن ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖﻫﺎى دو ﮔﺎﻧﻪٔ ﻣﻘﺎم اﻣﺎﻣﺖ، ﻗﻴﺎم ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ :

1 . از ﻣﺴﺦ و ﺗﺤﺮﻳﻒ اﺳﻼم ﺟﻠﻮﮔﻴﺮى ﮐﻨﻨﺪ

2 . و ﻣﺮدم را از ﺗﺎرﻳﮑﻰ و ﻇﻠﻤﺘﻰ ﮐـﻪ ﻃﺎﻏﻮت ﻫـﺎى ﺟﺪﻳﺪ ﭘﺪﻳﺪ آورده ﺑـﻮدﻧﺪ، ﺑﻪ درآورﻧﺪ و ﺑﻪ روﺷﻨﺎﻳﻰ و ﻧﻮر ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ.

 

ﺗﻼش اﺋﻤﻪ(ع) ﺳﺒﺐ ﺷﺪ ﺗﺎ ﭼﻬﺮهٔ اﺳﻼم راﺳﺘﻴﻦ ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﻮﺣﻴﺪ، ﻋﺪل و اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ و ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ زﻣﺎن ﺑﻪ ﻧﻴﺎزﻫﺎى اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻰدﻫﺪ ﺑﺎﻗﻰ ﺑﻤﺎﻧﺪ.

ﺗﻼش و ﻣﺠﺎﻫﺪت اﻣﺎﻣﺎن را ﻣﻰﺗﻮان در ﻗﺎﻟﺐ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖﻫﺎى دو ﮔﺎﻧﻪٔ ﻣﻘﺎم اﻣﺎﻣﺖ ﺑﺮرﺳﻰ ﮐﺮد :

الف) اقداماتِ مربوط به مرجعیت دینی

ب) مجاهده در راستای ولایت ظاهری(حکومت)

 
 

تلاش ائمه

الف) اقداماتِ مربوط به مرجعیت دینی

 تعلیم و تفسیر قرآن کریم

در ﺣﺎﻟﻰ ﮐﻪ ﺣﺎﮐﻤﺎن زﻣﺎن ﺑﻪ اﻓﺮاد ﻓﺎﻗﺪ ﺻﻼﺣﻴﺖ ﻣﻴﺪان ﻣﻰدادﻧﺪ ﮐﻪ ﻗﺮآن را ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎى ﺑﺎﻃﻞ ﺧﻮد ﺗﻔﺴﻴﺮ ﮐﻨﻨﺪ، اﻣﺎﻣﺎن ﺑﺰرﮔﻮار در ﻫﺮ ﻓﺮﺻﺘﻰ ﮐﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻰآوردﻧﺪ، ﻣﻌﺎرف اﻳﻦ ﮐﺘﺎب آﺳﻤﺎﻧﻰ را ﺑﻴﺎن ﻣﻰﮐﺮدﻧﺪ و رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎى آن را آﺷﮑﺎر ﻣﻰﺳﺎﺧﺘﻨﺪ.

در ﻧﺘﻴﺠﻪٔ اﻳﻦ اﻗﺪام امامان، ﻣﺸﺘﺎﻗﺎن ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآﻧﻰ، ﺣﺘﻰ آﻧﺎن ﮐﻪ ﺗﺎﺑﻊ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﺎﻣﺎن ﺑﺰرﮔﻮار ﻧﻴﺰ ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ از ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآن ﺑﻬﺮه ﺑﺮده و ﺑﻪ ﺣﻘﺎﻳﻖ آن دﺳﺖ ﻳﺎﺑﻨﺪ.

 اقدام برای حفظ سخنان و سیرۀ پیامبر(ص)

اﻣﺎم ﻋﻠﻰ  و ﻓﺎﻃﻤﻪ زﻫﺮا(س) ﺳﺨﻨﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ(ص) و آداب زﻧﺪﮔﻰ اﻳﺸﺎن را ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد آﻣﻮزش ﻣﻰدادﻧﺪ و از آﻧﺎن ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﻳﻦ آﻣﻮزشﻫﺎ را ﺑﻪ اﻣﺎﻣﺎن ﺑﺰرﮔﻮار ﺑﻌﺪ از ﺧﻮد ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮐﻨﻨﺪ، ﺑﻪ ﻋﻼوه، ﻣﻰﮐﻮﺷﻴﺪﻧﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪ ﮐﻪ اﻳﻦ آﻣﻮزشﻫﺎ از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ(ص) اﺳﺖ.

ﻫﺮﻳﮏ از اﻣﺎﻣﺎن، ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ ﮐﻪ اﻳﻦ ﻋﻠﻮم را ﺑﻪ اﻣﺎم ﺑﻌﺪ از ﺧﻮد ﻣﻰﺳﭙﺮد، ﻣﻰﮐﻮﺷﻴﺪ آنﻫﺎ را در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﮔﺴﺘﺮش دﻫﺪ و ﻳﺎران ﺧﻮد را ﺑﺮ اﺳﺎس آن ﻫﺎ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﮐﻨﺪ.

 

ﺑﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪاى در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﻴﺪ.

ﻫﻨﮕﺎﻣﻰ ﮐﻪ اﻣﺎم رﺿﺎ(ع) ﺑﻪ اﺟﺒﺎر ﻣﺄﻣﻮن ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ از ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﻪ ﻣَﺮو ــ ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺄﻣﻮن ــ ﺑﺮود، در ﻣﺴﻴﺮ ﺣﺮﮐﺖ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﻴﺸﺎﺑﻮر رﺳﻴﺪ.

ﻫﺰاران ﻧﻔﺮ از ﻣﺮدم ﺑﻪ اﺳﺘﻘﺒﺎل اﻳﺸﺎن آﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و ﮔﺮوه زﻳﺎدى از آﻧﺎن، ﻗﻠﻢﻫﺎﻳﺸﺎن را آﻣﺎده ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﻫﺮﭼﻪ اﻣﺎم ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ، ﺑﻨﻮﻳﺴﻨﺪ و ﺑﺮای ﺧﻮد و آﻳﻨﺪﮔﺎن ﻧﮕﻪ دارﻧﺪ.

وﻗﺘﻰ اﻣﺎم در ﺟﻤﻊ ﻣﺮدم ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ، آنﻫﺎ ﺑﻪ اﻳﺸﺎن اﺻﺮار ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮﻳﺪ.

اﻣﺎم ﺑﻪ آﻧﺎن ﻓﺮﻣﻮد : (حدیث سلسلة الذهب)

«ﻣﻦ از ﭘﺪرم، اﻣﺎم ﮐﺎﻇﻢ(ع) ﺷﻨﻴﺪم و اﻳﺸﺎن از ﭘﺪرش، اﻣﺎم ﺻﺎدق(ع)، و اﻳﺸﺎن از ﭘﺪرش اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ(ع) و اﻳﺸﺎن از ﭘﺪرش، اﻣﺎم ﺳﺠﺎد(ع) و اﻳﺸﺎن از ﭘﺪرش، اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ(ع) و اﻳﺸﺎن از ﭘﺪرش، اﻣﺎم ﻋﻠﻰ(ع) و اﻳﺸﺎن از رﺳﻮل ﺧﺪا(ص) ﺷﻨﻴﺪ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد، ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ:

کَلِمَةُ لا اِلهَ اِلا اللهُ حِصنی فَمَن دَخَلَ حِصنی اَمِنَ مِن عَذابی : کلمۀ لا اِلهَ اِلا اللهُ ﻗﻠﻌﻪٔ ﻣﺤﮑﻢ ﻣﻦ اﺳﺖ و ﻫﺮﮐﺲ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻗﻠﻌﻪٔ ﻣﺤﮑﻢ ﻣﻦ وارد ﺷﻮد، از ﻋﺬاب ﻣﻦ دراﻣﺎن ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ.

ﭘﺲ از اﻧﺪﮐﻰ درﻧﮓ، اﻣﺎم ﻓﺮﻣﻮد :

بِشُروطِها وَ اَنَا مِن شُروطِها : اﻣّﺎ ﺑﻪ ﺷﺮطﻫﺎی آن و ﻣﻦ از ﺷﺮطﻫﺎی آن هستم

 

ﻣﻘﺼﻮد اﻣﺎم اﻳﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻮﺣﻴﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﻳﮏ ﻟﻔﻆ و ﺷﻌﺎر ﻧﻴﺴﺖ.

ﺑﻠﮑﻪ توحید ﺑﺎﻳﺪ در زﻧﺪﮔﻰ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد.

و ﺗﺠﻠﻰ ﺗﻮﺣﻴﺪ در زﻧﺪﮔﻰ اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺑﺎ وﻻﻳﺖ اﻣﺎم ﮐﻪ ﻫﻤﺎن وﻻﻳﺖ ﺧﺪاﺳﺖ، ﻣﻴﺴﺮ اﺳﺖ.

ﻧﺤﻮهٔ ﺑﻴﺎن اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻧﺸﺎن ﻣﻰدﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺣﺎدﻳﺚ، از اﻣﺎﻣﻰ ﺑﻪ اﻣﺎم دﻳﮕﺮ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻰﺷﺪه اﺳﺖ. ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺗﻮاﻟﻰ اﺳﺎﻣﻰ اﻣﺎﻣﺎن در اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ، ﺑﻪ ﺣﺪﻳﺚ ﺳﻠﺴﻠﺔ اﻟﺬﻫﺐ(ﻳﻌﻨﻰ زﻧﺠﻴﺮهٔ ﻃﻼ) ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ.

 تبیین معارف اسلامی متناسب با نیازهای نو

با ﮔﺴﺘﺮش ﺳﺮزﻣﻴﻦﻫﺎى اﺳﻼﻣﻰ(علتﺳﺆالﻫﺎى ﻣﺨﺘﻠﻔﻰ در زﻣﻴﻨﻪﻫﺎى اﺣﮑﺎم، اﺧﻼق، اﻓﮑﺎر و ﻧﻈﺎم ﮐﺸﻮردارى ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪ(معلول).

اﺋﻤﻪٔ اﻃﻬﺎر(ع) ﺑﺎ ﺗﮑﻴﻪ ﺑﺮ ﻋﻠﻢ اﻟﻬﻰ ﺧﻮد، ﺑﻪ دور از اﻧﺰوا و ﮔﻮﺷﻪﮔﻴﺮى و ﺑﺎ ﺣﻀﻮر ﺳﺎزﻧﺪه و ﻓﻌﺎل، درﺑﺎرهٔ ﻫﻤﻪٔ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻇﻬﺎرﻧﻈﺮ ﮐﺮده و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را از ﻣﻌﺎرف ﺧﻮد ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﻣﻰﺳﺎﺧﺘﻨﺪ.

ﺛﻤﺮهٔ اﻳﻦ ﺣﻀﻮر ﺳﺎزﻧﺪه، ﻓﺮاﻫﻢ آﻣﺪن ﮐﺘﺎبﻫﺎى ﺑﺰرگ در ﺣﺪﻳﺚ و ﺳﻴﺮهٔ اﺋﻤﻪٔ اﻃﻬﺎر(ع) در ﮐﻨﺎر ﺳﻴﺮهٔ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ(ص) و ﻗﺮآن ﮐﺮﻳﻢ اﺳﺖ.

در ﻣﻴﺎن اﻳﻦ ﮐﺘﺎبﻫﺎ ﻣﻰﺗﻮان از ﮐﺘﺎب «ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ» ﮐﻪ ﺑﺨﺶﻫﺎﻳﻰ از ﺧﻄﺒﻪﻫﺎ، ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و ﮐﻠﻤﺎت ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ(ع) اﺳﺖ، ﮐﺘﺎب «ﻏُﺮَرُاﻟۡﺤِﮑَﻢ و دُرَرُاﻟۡﮑَﻠِﻢ» ﺷﺎﻣﻞ ﻳﺎزده ﻫﺰار ﺳﺨﻦ ﮐﻮﺗﺎه از آن ﺣﻀﺮت(علی«ع») و ﮐﺘﺎب «ﺻﺤﻴﻔﻪٔ ﺳﺠﺎدﻳّﻪ» از اﻣﺎم ﺳﺠﺎد(ع)، ﻧﺎم ﺑﺮد.

ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ، داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﻼﻣﻰ و راوﻳﺎن ﺣﺪﻳﺚ، ﺳﺨﻨﺎن رﺳﻮل ﺧﺪا(ص) و اﺋﻤﻪٔ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم را در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪﻫﺎﻳﻰ ﮔﺮد آوردﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ آن ﻫﺎ ﻋﺒﺎرت‌اﻧﺪ از :

1 . «ﮐﺎﻓﻰ» از ﻣﺮﺣﻮم ﮐﻠﻴﻨﻰ،

2 . «ﻣَﻦۡ ﻻ ﻳَﺤۡﻀُﺮُهُ اﻟﻔَﻘﻴﻪ» از ﻣﺮﺣﻮم ﺻﺪوق،

3 . «اﻟﺘﻬﺬﻳﺐ» و «اﻻﺳﺘﺒﺼﺎر» از ﻣﺮﺣﻮم ﺷﻴﺦ ﻃﻮﺳﻰ.

ﺑﻪ اﻳﻦ ﭼﻬﺎر ﮐﺘﺎب، «ﮐﺘﺐ ارﺑﻌﻪ» ﻣﯽﮔﻮﻳﻨﺪ.

 تربیت شخصیت‌های اسلامی

از ﺟﻤﻠﻪ وﻇﺎﻳﻒ اﻧﺴﺎنﻫﺎى ﺑﺰرﮔﻮار و ﺑﺎ ﮐﺮاﻣﺖ آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ اﻓﺮادى را ﻣﺴﺘﻌﺪ و ﻣﺸﺘﺎق ﻓﻀﻴﻠﺖ ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ، ﺑﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ آﻧﺎن ﻫﻤّﺖ ﮔﻤﺎرﻧﺪ و ﺑﺮاى رﺳﻴﺪن ﺑﻪ رﺷﺪ و ﮐﻤﺎل ﻳﺎرﻳﺸﺎن دﻫﻨﺪ و از زﻳﺒﺎﻳﻰﻫﺎ و ﻓﻀﺎﻳﻞ وﺟﻮد ﺧﻮد، ﺑﻪ آﻧﺎن ﺑﺒﺨﺸﻨﺪ.

اﺋﻤﻪٔ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم در اﻳﻦ راه ﮐﻮﺷﺶ ﻓﺮاوان ﮐﺮدﻧﺪ.

از اﻳﻦ رو، در اﻃﺮاف ﻫﺮ ﻳﮏ از اﻳﻦ ﺑﺰرﮔﻮاران، ﺷﺨﺼﻴﺖﻫﺎى ﺑﺮﺟﺴﺘﻪاى ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ در ﻋﻠﻢ، اﻳﻤﺎن، ﺗﻘﻮا و ﺟﻬﺎد در راه ﺧﺪا ﺳﺮآﻣﺪ اﻧﺴﺎنﻫﺎى زﻣﺎن ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻮدﻧﺪ.

آنﻫﺎ اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎى اﺳﻼم راﺳﺘﻴﻦ را در ﻋﺎﻟﻢ ﮔﺴﺘﺮش دادﻧﺪ و آرﻣﺎنﻫﺎى ﻣﺘﻌﺎﻟﻰ آن را ﺣﻔﻆ ﮐﺮدﻧﺪ.

ب) مجاهده در راستای ولایت ظاهری(حکومت)

اﻣﺎﻣﺎن ﺑﺰرﮔﻮار، از دو ﺟﻬﺖ ﺑﺎ ﺣﺎﮐﻤﺎن زﻣﺎن ﺧﻮد ﻣﺒﺎرزه ﻣﻰﮐﺮدﻧﺪ :

اوّل : از آن ﺟﻬﺖ ﮐﻪ رﻫﺒﺮى و ادارهٔ ﺟﺎﻣﻌﻪ از ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ آﻧﺎن ﺳﭙﺮده ﺷﺪه ﺑﻮد و ﻻزم ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮاى اﻧﺠﺎم دادن اﻳﻦ وﻇﻴﻔﻪ ﺑﻪ ﭘﺎﺧﻴﺰﻧﺪ و در ﺻﻮرت وﺟﻮد ﺷﺮاﻳﻂ و اﻣﮑﺎﻧﺎت، ﺣﺎﮐﻤﺎن ﻏﺎﺻﺐ را ﺑﺮﮐﻨﺎر ﮐﻨﻨﺪ.

دوم : از آن ﺟﻬﺖ ﮐﻪ ﺳﮑﻮت در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻇﻠﻢ و زﻳﺮﭘﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ اﺳﻼﻣﻰ را ﮔﻨﺎه ﻣﻰداﻧﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺣﺎﮐﻤﻰ، ﺣﻘﻮق ﻣﺮدم را زﻳﺮ ﭘﺎﮔﺬارد و ﺑﻪ اﺣﮑﺎم اﺳﻼﻣﻰ ﻋﻤﻞ ﻧﮑﻨﺪ، ﺑﺮاﺳﺎس وﻇﻴﻔﻪٔ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻰ از ﻣﻨﮑﺮ، ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ او ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ و ﻣﺒﺎرزه ﮐﺮد.

اﻟﺒﺘﻪ آﻧﺎن دراﻳﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪه از اﺻﻮﻟﻰ ﺗﺒﻌﻴﺖ ﻣﻰﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ در اﻳﻦ ﺟﺎ ﺑﺮﺧﻰ از آن ﻫﺎ را ﻣﻄﺮح ﻣﻰﮐﻨﻴﻢ:

 عدم تأیید حاکمان

امامان، ﻫﻴﭻ ﻳﮏ از ﺣﺎﮐﻤﺎن ﻏﻴﺮﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻋﺼﺮ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ رﺳﻮل ﺧﺪا(ص) ﺗﺄﻳﻴﺪ ﻧﮑﺮدﻧﺪ و اﻳﻦ اﻣﺮ را ﺑﻪ ﺷﻴﻮهﻫﺎى ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﻪ اﻃﻼع ﻣﺮدم رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ.

ﮔﺮﭼﻪ اﻣﺎﻣﺎن ﺗﻔﺎوتﻫﺎى اﺧﻼﻗﻰ و رﻓﺘﺎرى ﺣﺎﮐﻤﺎن را در ﻧﻈﺮ ﻣﻰﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و در ﻣﻮاردی ﮐﻪ ﺑﺮ ﻃﺒﻖ دﺳﺘﻮرات اﺳﻼم رﻓﺘﺎر ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ، ﻋﻤﻠﺸﺎن را ﺗﺄﻳﻴﺪ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ،  اﻣّﺎ آﻧﺎن را در ﻏﺼﺐ ﺧﻼﻓﺖ و ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﻰ رﺳﻮل ﺧﺪا(ص) ﻳﮑﺴﺎن ﻣﻰدﻳﺪﻧﺪ و اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ را ﺑﻪ ﻣﺮدم اﻋﻼم ﻣﻰﮐﺮدﻧﺪ.

 معرفیِ خویش به عنوان امام بر حق

آن ﺑﺰرﮔﻮاران ﻫﻤﻮاره ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻣﺎم و ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﺑﺮﺣﻖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم(ص) ﻣﻌﺮﻓﻰ ﻣﻰﮐﺮدﻧﺪ؛ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاى ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﺗﻨﻬﺎ آن ﻫﺎ ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ رﺳﻮل ﺧﺪا(ص) و اﻣﺎم ﺑﺮﺣﻖ ﺟﺎﻣﻌﻪاﻧﺪ.

اﻳﻦ دو اﺻﻞ(عدم تأیید حاکمان - معرفیِ خویش به عنوان امام بر حق)، ﻫﻤﻮاره ﺑﺮاى ﺣﺎﮐﻤﺎن زﻣﺎن ﻫﻢ روﺷﻦ ﺑﻮد، آنﻫﺎ ﻣﻰداﻧﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﻣﺎﻣﺎن، ﺣﺎﮐﻤﺎن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ رﺳﻮل ﺧﺪا(ص) ﺑﻪ رﺳﻤﻴﺖ ﻧﻤﻰﺷﻨﺎﺳﻨﺪ و ﻣﺸﺮوﻋﻴﺘﻰ ﺑﺮاى آنﻫﺎ ﻗﺎﺋﻞ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ و ﺧﻮد را ﻻﻳﻖ اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻣﻰداﻧﻨﺪ.

ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺟﻬﺖ ﻫﻤﻮاره ﺑﺎ اﻣﺎﻣﺎن ﺑﻪ ﺑﺪی رﻓﺘﺎر ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آﻧﺎن و ﻳﺎراﻧﺸﺎن اﻧﻮاع ﺳﺨﺘﯽﻫﺎ و آزار و اذﻳﺖﻫﺎ روا ﻣﯽداﺷﺘﻨﺪ ﺗﺎ آن ﺟﺎ ﮐﻪ ﻫﻤﻪٔ آن ﺑﺰرﮔﻮاران ﺑﻪ ﺷﻴﻮهﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺗﻮﺳﻂ ﺣﺎﮐﻤﺎن وﻗﺖ ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﻴﺪﻧﺪ.

 آگاهی بخشی به مردم

اﺋﻤﻪٔ اﻃﻬﺎر(ع) راه رﻫﺎﻳﻰ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از دﺳﺖ ﺣﺎﮐﻤﺎن ﻃﺎﻏﻮﺗﻰ و ﻣﺸﮑﻼت اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ را آﮔﺎه ﺷﺪن آﻧﺎن ﻣﻰداﻧﺴﺘﻨﺪ.

از ﻧﻈﺮ آنﻫﺎ رﺷﺪ و آﮔﺎﻫﻰ ﻣﺮدم ﻳﮏ اﺻﻞ اﺳﺎﺳﻰ ﺑﻮد و ﺑﺮاى ﺗﺤﻘﻖ آن ﺣﺘﻰ از اﻳﺜﺎر ﺟﺎن و ﻣﺎل ﺧﻮد درﻳﻎ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ.

 انتخاب شیوه‌های درست مبارزه

اﻣﺎﻣﺎن ﺷﻴﻮهٔ ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﺣﺎﮐﻤﺎن را ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ زﻣﺎن ﺑﺮﻣﻰﮔﺰﻳﺪﻧﺪ؛ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاى ﮐﻪ ﻫﻢ ﺗﻔﮑﺮ اﺻﻴﻞ اﺳﻼم راﺳﺘﻴﻦ ــ ﻳﻌﻨﻰ ﺗﺸﻴﻊ ــ ﺑﺎﻗﻰ ﺑﻤﺎﻧﺪ و ﻫﻢ ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ، ﺑﻨﺎى ﻇﻠﻢ و ﺟﻮر ﺑﻨﻰاﻣﻴﻪ و ﺑﻨﻰﻋﺒﺎس ﺳﺴﺖ ﺷﻮد، در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل، روش زﻧﺪﮔﻰ اﻣﺎﻣﺎن، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺳﻼم حقیقی، ﺑﻪ ﻧﺴﻞﻫﺎى آﻳﻨﺪه ﻣﻌﺮﻓﻰ ﮔﺮدد.

آﻧﺎن ﻣﻰﮐﻮﺷﻴﺪﻧﺪ آن ﺑﺨﺶ از اﻗﺪاﻣﺎت و ﻣﺒﺎرزات ﺧﻮد را ﮐﻪ دﺷﻤﻦ ﺑﻪ آن ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ دارد، در ﻗﺎﻟﺐ «ﺗﻘﻴﻪ» ﺑﻪ ﭘﻴﺶ ﺑﺒﺮﻧﺪ.

ﻳﻌﻨﯽ اﻗﺪاﻣﺎت ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﻰ ﻧﮕﻪ دارﻧﺪ، ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاى ﮐﻪ در ﻋﻴﻦ ﺿﺮﺑﻪ زدن ﺑﻪ دﺷﻤﻦ، ﮐﻤﺘﺮ ﺿﺮﺑﻪ ﺑﺨﻮرﻧﺪ.

از ﺟﻤﻠﻪٔ اﻳﻦ ﻣﻮارد، ارﺗﺒﺎط ﻣﻴﺎن اﻣﺎﻣﺎن و ﻳﺎران آنﻫﺎ از ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﺮزﻣﻴﻦ اﺳﻼﻣﻰ ﺑﻮد.

اﻣﺎﻣﺎن ﻣﺎ ﺑﺎ ﻣﺨﻔﻰ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻦ اﻳﻦ ارﺗﺒﺎط ﻧﻤﻰﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ ﺣﺎﮐﻤﺎن ﺑﻨﻰاﻣﻴﻪ و ﺑﻨﻰﻋﺒﺎس، اﻳﻦ ﻳﺎران ﺻﻤﻴﻤﻰ، ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد و ﻓﺪاﮐﺎر را ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻰ ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ.

ﺑﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎﻳﻰ از اﻳﻦ ﺷﻴﻮه ﻫﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺒﺎرزه ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﻴﺪ.

امام علی (ع)

ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻰ(ع) ﭘﺲ از اﻳﻦ ﮐﻪ از ﺣﻖ ﻣﺴﻠّﻢ ﺧﻮد در رﻫﺒﺮى ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﻼﻣﻰ ﻣﺤﺮوم ﻣﺎﻧﺪ، ﺑﺮاى ﺣﻔﻆ ﻧﻈﺎم ﻧﻮﭘﺎى اﺳﻼﻣﻰ ﺳﮑﻮت ﭘﻴﺸﻪ ﮐﺮد.

در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل ﮔﻮﺷﻪﮔﻴﺮى ﻫﻢ در ﭘﻴﺶ ﻧﮕﺮﻓﺖ؛ او ﻫﺮﺟﺎ ﮐﻪ ﮐﺎرى ﺧﻼف ﻣﻮازﻳﻦ اﺳﻼم ﻣﻰدﻳﺪ، اﻧﺘﻘﺎد ﻣﻰﮐﺮد و ﻫﺮﺟﺎ ﻫﻢ ﮐﻪ از وى ﮐﻤﮏ ﻣﻰ ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ، آﻧﺎن را ﻳﺎری ﻣﯽﻧﻤﻮد.

امام حسن (ع)

اﻣﺎم ﺣﺴﻦ(ع) ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارﺷﺎن دﺳﺘﻮر ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻴﻪ ﻣﻌﺎوﻳﻪ را ﺻﺎدر ﮐﺮد.

ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﺑﺎ ﺻﺮف ﻫﺰﻳﻨﻪﻫﺎى زﻳﺎد ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ﺳﭙﺎه اﻣﺎم را از ﻧﺒﺮد ﺑﺎ ﺧﻮد ﻣﻨﺼﺮف ﮐﻨﺪ و ﺑﺎ ﺣﻴﻠﻪﻫﺎ و ﻧﻴﺮﻧﮓﻫﺎى ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﺮدم را ﺑﺎ ﺧﻮد ﻫﻤﺮاه ﺳﺎزد.

اﻣﺎم ﺑﺎ ﺳﻨﺠﻴﺪن ﺟﻮاﻧﺐ ﮐﺎر، ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺻﻼح را ﺑﺮ آن دﻳﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﻼف ﻣﻴﻞ ﺧﻮد، از ﺟﻨﮓ دﺳﺖ ﺑﺮدارد و ﺑﺎ ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﻗﺮارداد ﺻﻠﺢ اﻣﻀﺎ ﮐﻨﺪ.

 امام حسین(ع)

اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ(ع) در زﻣﺎن ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﻫﻤﺎن روش ﺑﺮادر ﺑﺰرﮔﻮارش را ﺑﻌﺪ از ﺻﻠﺢ، ﭘﻴﺶ ﮔﺮﻓﺖ و ﻋﻠﻴﻪ ﻣﻌﺎوﻳﻪ دﺳﺖ ﺑﻪ ﺟﻬﺎد ﻧﺰد.

اﻣﺎ وﻗﺘﻰ ﻳﺰﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ رﺳﻴﺪ، اﻣﺎم روش ﺧﻮد را ﺗﻐﻴﻴﺮ داد و ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﺟﺪﻳﺪ، ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺖ زﻳﺮ ﺑﺎر ﺑﻴﻌﺖ ﻳﺰﻳﺪ ﻧﺮود و ﻋﻠﻴﻪ وى ﻗﻴﺎم ﮐﻨﺪ.

 امام سجاد(ع)

ﭘﺲ از ﺷﻬﺎدت اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ(ع) و ﺳﺮﮐﻮﺑﻰ ﺷﺪﻳﺪ ﺷﻴﻌﻴﺎن، ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺸﻴﻊ از ﻫﻢ ﭘﺎﺷﻴﺪ.

ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺟﻬﺖ، اﻣﺎم ﺳﺠﺎد(ع) در ﮐﻨﺎر ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﺎرف از ﻃﺮﻳﻖ دﻋﺎ، ﺑﻪ ﺗﺠﺪﻳﺪ ﺑﻨﺎی ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺸﻴﻊ ﭘﺮداﺧﺖ.

اﻧﺴﺎنﻫﺎﻳﻰ ﻓﺮﻫﻴﺨﺘﻪ و داراى ﺑﻴﻨﺶ ﻋﻤﻴﻖ را ﺗﺮﺑﻴﺖ ﮐﺮد و ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﺎ ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪان اﻫﻞﺑﻴﺖ ارﺗﺒﺎط ﺑﺮﻗﺮار ﻧﻤﻮد.

ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻫﻤﻴﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺗﺸﻴﻊ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﮏ ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺰرگ ﻓﮑﺮى و ﺳﻴﺎﺳﻰ در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺣﻀﻮر ﻓﻌﺎل ﭘﻴﺪا ﮐﺮد.

 امام باقر(ع)

در اﺛﺮ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎی اﻣﺎم ﺳﺠﺎد(ع)، در دوران اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ(ع) زﻣﺎن ﻣﻌﺮﻓﯽ اﺳﻼم اﺻﻴﻞ ﻓﺮارﺳﻴﺪ.

اﻣﺎم اﻗﺪام ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻣﻬﻤﯽ را آﻏﺎز ﮐﺮد و آن ﭘﺎﻳﻪ ﮔﺬاری ﻳﮏ ﻣﺪرﺳﻪٔ ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺰرگ در ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﻮد، ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﻓﺮﻗﻪﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن در ﺟﻬﺎن اﺳﻼم اﻗﺪاﻣﯽ ﺿﺮوری ﺑﻮد.

در اﻳﻦ ﻣﺪرﺳﻪٔ ﻋﻠﻤﯽ، ﻣﻌﺎرف اﺻﻴﻞ اﺳﻼﻣﯽ ﺗﺪرﻳﺲ ﻣﯽﺷﺪ.

اﻣﺎم ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﯽ ﺣﺎﮐﻤﺎن ﻏﺎﺻﺐ و ﺟﺒّﺎر زﻣﺎن را زﻳﺮ ﺳﺆال ﻣﯽﺑﺮد و ﻧﻈﺮ اﺳﻼم را درﺑﺎرهٔ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻴﺎن ﻣﯽﮐﺮد.

اﻣّﺎ ﻫﻨﻮز زﻣﺎن ﻗﻴﺎم ﻋﻠﻴﻪ اﻳﻦ ﺣﺎﮐﻤﺎن را ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﻤﯽدﻳﺪ.

ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺟﻬﺖ، وﻗﺘﯽ ﺑﺮادر آن ﺣﻀﺮت، ﺑﻪ ﻧﺎم زﻳﺪ، ﺑﺮای ﺳﺎزﻣﺎن دادن ﻳﮏ ﻗﻴﺎم ﺑﻪ اﻳﺸﺎن ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﮐﺮد، اﻣﺎم او را از اﻳﻦ ﮐﺎر ﺑﺎزداﺷﺖ و او ﻧﻴﺰ اﻃﺎﻋﺖ ﮐﺮد.

 امام صادق(ع)

در زﻣﺎن اﻣﺎم ﺻﺎدق(ع) ﻧﺎﺧﺸﻨﻮدی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﺳﺘﮕﺎه ﺑﻨﯽاﻣﻴﻪ ﺑﻪ اوج رﺳﻴﺪه ﺑﻮد.

در اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ دو ﺟﻨﺎح ﻋﻠﻴﻪ اﻣﻮﻳﺎن ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ، ﻳﮑﯽ ﻋﺒﺎﺳﻴﺎن و دﻳﮕﺮی ﻋﻠﻮﻳﺎن.

ﻋﻠﻮﻳﺎن، دوﺳﺘﺪاران اﻫﻞ ﺑﻴﺖ(ع) ﺑﻮدﻧﺪ. ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺟﻬﺖ اﻣﺎم ﺻﺎدق(ع) ﻣﺒﺎرزهٔ ﺧﻮد را ﻋﻠﻨﯽﺗﺮ ﮐﺮد و در ﻓﺮﺻﺖﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ از ﺟﻤﻠﻪ در روز ﻋﺮﻓﻪ در ﻣﺮاﺳﻢ ﺣﺞ، ﺣﻖ ﺣﮑﻮﻣﺖ را از آن ﺧﻮد اﻋﻼم ﻧﻤﻮد و ﻓﺮﻣﻮد :

«ای ﻣﺮدم! رﺳﻮل ﺧﺪا اﻣﺎم و رﻫﺒﺮ ﺑﻮد، ﭘﺲ از او ﻋﻠﯽ(ع) و ﺳﭙﺲ ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﻴﻦ و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﻴﻦ(امام سجاد) و ﻣﺤﻤﺪﺑﻦ ﻋﻠﯽ(امام باقر) ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﻣﺎم ﺑﻮدﻧﺪ و اﮐﻨﻮن ﻣﻦ اﻣﺎم ﻫﺴﺘﻢ.»

ﺣﺘﯽ ﺑﻪ زﻳﺪﺑﻦ ﻋﻠﯽ، ﻋﻤﻮی ﺧﻮد اﺟﺎزه ﻗﻴﺎم داد.

اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺮاﺛﺮ اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و روی آوردن آنﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﻨﯽﻋﺒﺎس، ﺑﺎ ﭘﻴﺮوز ﺷﺪن ﺑﻨﯽﻋﺒﺎس ﺑﺮ ﺑﻨﯽاﻣﻴﻪ، دوران اﺧﺘﻨﺎق و ﺳﺨﺖﮔﻴﺮی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻋﻠﻮﻳﺎن دوﺑﺎره آﻏﺎز ﺷﺪ.

اﻣﺎم ﺻﺎدق(ع) در ﺗﻤﺎم دوران اﻣﺎﻣﺖ ﺧﻮد، ﻣﺪرﺳﻪٔ ﻋﻠﻤﯽ را ﮐﻪ اﻣﺎم ﺑﺎﻗﺮ(ع) ﭘﺎﻳﻪ ﮔﺬاری ﮐﺮده ﺑﻮد، ﺗﻮﺳﻌﻪ داد و ﻫﺰاران ﺷﺎﮔﺮد را در رﺷﺘﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻌﺎرف اﺳﻼم ﺗﺮﺑﻴﺖ ﮐﺮد.

 امام کاظم(ع)

دورهٔ اﻣﺎم ﮐﺎﻇﻢ(ع) دورهٔ ﺷﺪت اﺧﺘﻨﺎق ﺑﻮد اﻣّﺎ اﻳﺸﺎن دﺳﺖ از ﻣﺒﺎرزه ﺑﺮﻧﺪاﺷﺖ و آن را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺨﻔﻴﺎﻧﻪ و در ﻗﺎﻟﺐ «ﺗﻘﻴﻪ» اداﻣﻪ داد و ﺑﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺷﻴﻌﻴﺎن ﭘﺮداﺧﺖ.

آن ﺣﻀﺮت ﺳﺎلﻫﺎی ﻃﻮﻻﻧﯽ را ﻧﻴﺰ در زﻧﺪانﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﺮ ﺑﺮد.

 امام رضا(ع)

ﺑﻌﺪ از ﺷﻬﺎدت اﻣﺎم ﮐﺎﻇﻢ(ع)، اﻣﺎم رﺿﺎ(ع) اﻣﺎﻣﺖ و رﻫﺒﺮی ﺷﻴﻌﻴﺎن را ﺑﺮﻋﻬﺪه داﺷﺖ.

ده ﺳﺎل از اﻣﺎﻣﺖ اﻳﺸﺎن در دورهٔ ﻫﺎرون ﻋﺒﺎﺳﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ دوران ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺨﺖ و ﻣﺸﮑﻠﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﺪ.

ﺑﺎ روی ﮐﺎر آﻣﺪن ﻣﺄﻣﻮن زﻣﻴﻨﻪٔ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺷﻴﻌﻴﺎن ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺷﺪ و ﺑﺮ ﺗﻌﺪاد ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪان ﺑﻪ اﻣﺎم اﻓﺰوده ﺷﺪ.

ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮن ﺑﺮای ﺟﻠﺐ ﻳﺎران اﻣﺎم و ﻋﻠﻮﻳﺎن ﺑﻪ ﺧﻮد، ﺑﻪ اﺟﺒﺎر و زور اﻣﺎم را وﻟﻴﻌﻬﺪ و ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﺧﻮد ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮد.

اﻣّﺎ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ در ﻧﻘﺸﻪﻫﺎی ﺧﻮد اﻣﺎم را ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﺎﻧﺪ.

 پس از امام رضا(ع) تا امام حسن عسگری(ع)

ﺑﺎ ﺷﻬﺎدت اﻣﺎم رﺿﺎ(ع) ﻣﺮﺣﻠﻪٔ ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺨﺘﯽ ﺑﺮای ﺷﻴﻌﻴﺎن و ﻋﻠﻮﻳﺎن ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪ، ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ارﺗﺒﺎط ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ و آﻣﺪ و رﻓﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪٔ اﻣﺎم ﺟﻮاد(ع) ﻧﻴﺰ ﻣﺸﮑﻞ ﺷﺪ.

اﻣﺎم ﻫﺎدی(ع) را ﺑﻪ اﺟﺒﺎر ﺑﻪ ﺳﺎﻣﺮا ﮐﻪ ﻣﺮﮐﺰ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد، آوردﻧﺪ و در ﻣﺤﻠّﯽ ﮐﻪ ﻳﮏ ﭘﺎدﮔﺎن ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﻮد، ﻣﻨﺰل دادﻧﺪ و ﺑﺎﻻﺧﺮه در ﻫﻤﻴﻦ ﻣﺤﻞ ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ.

اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴﮑﺮی(ع) ﻧﻴﺰ در ﻫﻤﻴﻦ ﻣﺤﻞ(سامرا) و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﻴﺪ.

ﺑﺎ وﺟﻮد ﻫﻤﻪٔ اﻳﻦ ﺳﺨﺘﮕﻴﺮیﻫﺎ، اﻳﻦ ﺳﻪ اﻣﺎم ﺑﺰرﮔﻮار ﻣﻌﺎرف ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪه از ﭘﺪران ﮔﺮاﻣﯽ ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ ﮐﺮدﻧﺪ و از ﻃﺮﻳﻖ ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﻪ ﻧﺴﻞﻫﺎی ﺑﻌﺪ رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ و ﻣﺎﻧﻊ ﻧﺎﺑﻮدی ﻣﮑﺘﺐ اﻫﻞ ﺑﻴﺖ(ع) ﺷﺪﻧﺪ.

 
 

ولایت معنویِ امامان

ﭘﺲ از رﺳﻮل ﺧﺪا(ص)، اﺋﻤﻪٔ اﻃﻬﺎر(ع) واﺳﻄﻪٔ ﺧﻴﺮ و ﺑﺮﮐﺖ و رﺣﻤﺖ در ﺟﻬﺎن ﻫﺴﺘﻰ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻋﻼوه ﺑﺮ راﻫﻨﻤﺎﻳﻰﻫﺎ و ﻳﺎرىﻫﺎى ﻇﺎﻫﺮى، ﺑﻪ اذن ﺧﺪاوﻧﺪ، از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﻌﻨﻮى و ﻏﻴﺒﻰ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻧﻴﺎزﻫﺎى ﻣﺆﻣﻨﺎن ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻰدﻫﻨﺪ و آﻧﺎن را ﺑﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﻣﻰرﺳﺎﻧﻨﺪ.

ﺑﺴﻴﺎرى از اﻧﺴﺎنﻫﺎى ﺑﺎﻓﻀﻴﻠﺖ ﮐﻪ روح ﺧﻮد را ﭘﺎک ﮐﺮده و آﻣﺎدهٔ درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ اﻟﻬﻰ ﺑﻮده‌اﻧﺪ، ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻌﻨﻮى اﺋﻤﻪٔ اﻃﻬﺎر(ع) ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ و اﻧﻮار ﺣﮑﻤﺖ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺮ ﻗﻠﺐﻫﺎى آﻧﺎن ﺗﺎﺑﻴﺪه اﺳﺖ.

اﻳﻦ اﻣﺪادﻫﺎى ﻣﻌﻨﻮى ﮐﻪ ﻗﻄﺮه‌اى از آنﻫﺎ ﺑﺮ ﻣﺎ اﻧﺴﺎنﻫﺎى ﻣﻌﻤﻮﻟﻰ آﺷﮑﺎر ﺷﺪه، آن ﭼﻨﺎن ﮔﺴﺘﺮده و ﻋﻈﻴﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪٔ اﺑﻌﺎد آن را ﻧﻤﻰﺗﻮان درک ﮐﺮد.

اﻟﺒﺘﻪ آن ﺑﺰرﮔﻮاران ﻫﺮﭼﻪ دارﻧﺪ، از ﺧﺪا دارﻧﺪ و اﮔﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺧﻮد را از ﮐﺴﻰ ﻗﻄﻊ ﮐﻨﺪ، ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﺑﺮاﻳﺶ ﺑﺎﻗﻰ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ.

درواﻗﻊ، ﻣﻘﺎم و ﻣﻨﺰﻟﺖ اﻧﺴﺎنﻫﺎى ﺑﺎ ﻓﻀﻴﻠﺖ(معلول) ﻧﺎﺷﻰ از ﺑﻨﺪﮔﻰ واﻗﻌﻰ آﻧﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﺪاﺳﺖ(علت).

 


آﻳﺎ اﺋﻤﻪٔ اﻃﻬﺎر(ع) روش ﻫﺎى ﻳﮑﺴﺎﻧﻰ در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺣﺎﮐﻤﺎن زﻣﺎن در ﭘﻴﺶ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ؟ چرا؟

خیر . امامان متناسب با شرایط زمان خود، شیوه‌های مختلفی برای مقابله با حاکمان انتخاب می‌کردند؛ مثلا :

 به علت شرایط متفاوت اجتماعی، امام حسن(ع) با معاویه صلح کرد، اما امام حسین(ع) علیه یزید قیام کرد.

 

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 4 | امتیاز: 5 از 5