بازار


اقتصاد دهم - جزوۀ کنکوری اقتصاد دهم - کنکور اقتصاد - علوم انسانی - اقتصاد انسانی- اقتصاد دهم -

 پیش نیاز

 متن درس

 خلاصۀ درس

 پرسش

 ایستگاه!

آکادمی کنکور - اقتصاد دهم - بازار

بازار جایی است که در آن مجموعۀ خریداران و فروشندگان یک کالا با هم مواجهه و ارتباط پیدا می کنند. افراد اجتماع را می توان به دو گروه تولید کننده و مصرف کننده تقسیم کرد. تولید کنندگان و مصرف کنندگان در مقابل تغییرات وضع بازار مثل : تغیر قیمت کالاها اقداماتی را انجام می دهند، مثلا بر مصرف خود میافزایند و یا از تولید خود می کاهند، که به آن ها رفتار اقتصادی می گویند. بیشترین تاثیر عوامل در خرید (تقاضا) و تولید (عرضه) یک کالا به قیمت آن کالا بستگی دارد. این را در نظر داشته باشید که هر دو گروه تولیدکننده و مصرف کننده به دنبال سود هستند و این سود برای تولیدکننده به صورت افزایش قیمت کالا و برای مصرف کننده به صورت کاهش قیمت کالا حاصل می شود.

هر تولید کننده و مصرف کننده ای در فعالیت خود هدفی دارد که از عواملی تاثیر می پذیرد که در ادامه بیشتر با آن ها آشنا می شویم.


آکادمی کنکور - اقتصاد دهم - بازار

آیا می دانید بازار چگونه شکل می گیرد؟

مواجه تولیدکنندگان و مصرف کنندگان یک کالای خاص بازار را شکل می دهد.


مهم ترین علتی که در تصمیم مصرف کنندگان یک کالا در مورد خرید آن تاثیر می گذارد کدام گزینه ذکر شده و علت نزولی بودن منحنی تقاضا به چه معناست؟

1 . درآمد مصرف کنندگان آن کالا – با افزایش قیمت، مقدار تقاضا کاهش می یابد و با کاهش قیمت مقدار تقاضا افزایش می یابد.

2 . قیمت کالا – با کاهش قیمت کالا مقدار تقاضا نیز کاهش می یابد و با افزایش قیمت مقدار تقاضا افزایش می یابد.

3 . درآمد مصرف کنندگان آن کالا – با کاهش قیمت کالا مقدار تقاضا نیز کاهش می یابد و با افزایش قیمت مقدار تقاضا افزایش می یابد.

4 . قیمت کالا با افزایش قیمت کالا، مقدار تقاضا کاهش می یابد و با کاهش قیمت مقدار تقاضا افزایش می یابد.

 

رفتار اقتصادی مصرف کنندگان

انگیزۀ مصرف کنندگان از خرید کالاها رفع نیاز است.

تصمیم مصرف کنندگان در مورد خرید کالا از عواملی مثل : قیمت کالا، درآمد، تبلیغات، سلیقه خودشان و قیمت سایر کالاها تاثیر می پذیرد. در بین عوامل ذکر شده قیمت کالا مهم ترین عامل تاثیر گذار بر رفتار اقتصادی مصرف کنندگان است که به شرح بیشتر آن می پردازیم.

اگر فرض کنیم که در بین عوامل تاثیر گذار همه ثابت هستند و فقط قیمت کالا در حال افزایش است میزان خرید آن از سوی مصرف کنندگان کاهش می یابد و با کاهش قیمت کالا میزان تقاضا و خرید برای آن افزایش می یابد. به عبارت دیگر بین قیمت یک کالا و مقدار خرید آن به وسیلۀ مصرف کنندگان با هم رابطۀ معکوس وجود دارد.

در جدول 1 . مقدار خرید گوشت قرمز را به ازای قیمت های مختلف نشان می دهد. این اطلاعات را می توان به صورت نمودار نشان داد. منحنی تقاضا نشان دهندۀ چگونگی رفتار اقتصادی مصرف کنندگان است.

نزولی بودن منحنی تقاضا به این معناست که با افزایش قیمت یک کالا، مقدار تقاضای آن کاهش می یابد و در مقابل با کاهش قیمت،مقدار تقاضا افزایش می یابد.

 
 
آکادمی کنکور - اقتصاد دهم - بازار

قیمت به (ریال)

تقاضا به (کیلو)

100

1200

150

1000

200

800

250

600

300

400

350

200

400

-

 

پاسخ : مهم ترین علتی که برتصمیم مصرف کنندگان در مورد خرید یک کالا تاثیر می گذارد، قیمت کالا است.

نزولی بودن منحنی تقاضا به این معناست که با افزایش قیمت یک کالا، مقدار تقاضای آن کاهش می یابد و در مقابل با کاهش قیمت، مقدار تقاضا افزایش می یابد(گزینه صحیح4)


صعودی بودن منحنی عرضه به چه معناست، و دو عامل مهم در تصمیم تولیدکنندگان در مورد تولید یک کالا در کدام گزینه صحیح تر ذکر شده است؟

1 . با افزایش قیمت مقدار عرضه و تولید کالا افزایش می یابد. - هزینه های تولید و پیش بینی تولید کنندگان در مورد رونق یا رکود بازار

2 . با افزایش عرضه کالا قیمت ان کالا رو به افزایش می گذارد. – هزینه های تولید و قیمت کالا

3 . با افزایش قیمت، مقدار عرضه و تولید کالا افزایش می یابد. – هزینه های تولید و قیمت کالا

4 . با افزایش عرضه کالا قیمت آن کالا رو به افزایش می گذارد. – هزینه های تولید و پیش بینی تولید کنندگان در مورد رونق یا رکود بازار

 

رفتار اقتصادی تولید کنندگان

انگیزه تولیدکنندگان از تولید یک کالا کسب سود است.

تصمیم تولیدکنندگان در مورد تولید یک کالا از عواملی مثل : سطح قیمت آن کالا، هزینه های تولید و پیش بینی تولیدکنندگان در مورد رونق یا رکود بازار متاثر است. مهم ترین عامل دربین عوامل ذکر شده قیمت کالا است.

با بررسی رفتار تولیدکنندگان به این حقیقت پی می بریم که با افزایش قیمت یک کالا میزان تولید و عرضه آن افزایش پیدا می کند.

در جدول2 . مقدار عرضۀ گوشت قرمز به ازای قیمت های مختلف نشان داده شده است. این اطلاعات را می توان به شکل نمودار نشان داد. منحنی عرضه نشان دهندۀ چگونگی رفتار اقتصادی تولید کنندگان است.

صعودی بودن منحنی عرضه به این معناست که با افزایش قیمت کالا میزان عرضۀ آن از سوی تولیدکنندگان افزایش می یابد و با کاهش قیمت کالا میزان عرضه آن کاهش می یابد.

 
 
آکادمی کنکور - اقتصاد دهم - بازار

قیمت به(ریال)

قیمت به (عرضه)

100

0

150

200

200

400

250

600

300

800

350

1000

400

1200

پاسخ : صعودی بودن منحنی عرضه به این معناست که با افزایش قیمت کالا میزان عرضه (تولید) آن از سوی تولید کنندگان افزایش پیدا می کند. مهمترین عامل تاثیر گذار بر تصمیم (رفتار اقتصادی) تولیدکنندگان در مورد تولید یک کالا اول قیمت است سپس هزینه های تولید و پیش بینی تولیدکنندگان در مورد رونق یا رکود بازار است.(گزینه صحیح3)

عامل تعادل در بازار در کدام گزینه به درستی ذکرشده، و در وضعیتی مازاد عرضه چه وضعیتی در بازار به وجود می‌آید؟

1 . هماهنگی تقاضا و عرضه – قیمت کالا بالا می‌رود، و به تبع آن عرضه (تولید) افزایش می‌یابد و تقاضا (مصرف) کاهش می‌یابد.

2 . قیمت کالا – قیمت کالا پائین می‌آید، و به تبع آن عرضه (تولید) کاهش می‌یابد و تقاضا (مصرف) افزایش می‌یابد.

3 . هماهنگی تقاضا و عرضه – قیمت کالا پائین می‌آید، و به تبع آن عرضه (تولید) کاهش می‌یابد و تقاضا (مصرف) افزایش می‌یابد.

4 . قیمت کالا – قیمت کالا بالا می‌رود، و به تبع آن عرضه (تولید) افزایش می‌یابد و تقاضا (مصرف) کاهش می‌یابد.

تعادل و قیمت تعادلی

مواجه عرضه کننده (تولیدکننده) کالا بازار را تشکیل می‌دهد. پس منظور از بازار جایی است که تولیدکنندگان و مصرف کنندکان یک کالا با هم رو به رو شده و یکی کالایش را می فروشد و سود می برد و دیگری برای رفع نیاز کالا را می‌خرد.    

مواجه عرضه کنندگان و تقاضاکنندگان یک کالا باید با هم هماهنگ باشد؛ اگر مصرف کنندگان بخواهند مقداری بیشتر از آنچه تولیدکنندگان کالا عرضه کرده اند، کالا خریداری و مصرف کنند در این حالت بازار با کمبود عرضه(فزونی تقاضا بر عرضه) رو به رو می‌شود.

  اگر در بازار کمبود عرضه(تولید) باشد، در قیمت و عرضه و تقاضا برای آن کالا چه وضعیتی پیش می‌آید؟

اگر در بازار کمبود عرضه(تولید) باشد گروهی از مصرف کنندگان موفق به خرید کالای مورد نیاز خود نخواهند شد و در این وضعیت این گروه برای رفع نیاز خود و خرید کالا حاضرند که مبلغ بیشتری بپردازند و این امر سبب افزایش قیمت کالا می‌شود.

پس قیمت کالا بالا می‌رود و مصرف کنندگان از مصرف خود می‌کاهند و تولیدکنندگان به علت اینکه قیمت بالا رفته است و می‌توانند سود بیشتری به دست آورند بر تولید خود می‌افزایند، و تولیدکنندگان دیگری نیز برای کسب سود و تولید وارد بازار می‌شوند.

نتیجه : قیمت بالا می‌رود = مصرف(تقاضا) کاهش می‌یابد = تولید(عرضه) افزایش پیدا می‌کند.

ولی اگر تولیدکنندگان بیش از تقاضای مصرف کنندگان کالا تولیدکنند در بازار مازاد عرضه(فزونی عرضه بر تقاضا) به وجود می‌آید.

   اگر در بازار تولیدکنندگان بیش از تقاضای مصرف کنندگان، کالا تولیدکنند(مازاد عرضه)، چه وضعیتی در قیمت کالا و عرضه و تقاضا آن کالا  پیش می‌آید؟

در این صورت تعدادی از تولیدکنندگان موفق به فروش کالاهای خود نمی‌شوند، و حاضرند کالاهایشان را با قیمت کمتری بفروشند، در نتیجه قیمت پائین می آید، و همانطور که اشاره شد با پائین آمدن قیمت مصرف کنندگان بر مصرف خود می افزایند و تولیدکنندگان به علت پائین بودن قیمت (کسب سود کمتر) تولید و عرضۀ کالا را کاهش می‌دهند.

نتیجه : در وضعیت مازاد عرضه :  قیمت پائین می‌آید = مصرف(تقاضا) افزایش می‌یابد = 

تولید(عرضه) کاهش می‌یابد.

  به نظر شما تعادل در بازار چه هنگامی رخ می دهد و عامل تعادل در بازار چیست؟

به وضعیتی گفته می شود که در آن کمبود یا مازاد عرضه و تقاضا وجود نداشته باشد، عاملی که این هماهنگی را ایجاد، و عرضه و تقاضا را هماهنگ (مساوی) هم می کند، قیمت کالاست.

هرگاه در بازار، قیمت در سطح قیمت تعادلی نباشد، عواملی آن را به سمت قیمت تعادلی می‌کشانند؛ مشروط بر اینکه عوامل بیرونی مثل قیمت گذاری دولت مانع این تعدیل نشود.

 

قیمت (به ریال)

مقدار تقاضا(به کیلو)

مقدار عرضه به (کیلو)

100

1200

0

150

1000

200

200

800

400

250

600

600

300

400

800

350

200

1000

400

0

1200

 

پاسخ : عامل تعادل در بازار قیمت کالاست - در وضعیت مازاد عرضه گروهی از تولیدکنندگان موفق به فروش کالاهای خود نمی شوند و این گروه حاضرند که کالاهایشان را با قیمت کمتری بفروشند پس قیمت پائین می‌آید و تولیدکنندگان از تولید خود می‌کاهند و مصرف کنندگان بر مصرف خود می‌کاهند. (گزینه صحیح2)


در کشور ما شرکت توانیر به دلیل .... و شرکت خودرویی به دلایل .... انحصارگر در فروش کالاهای خود هستند؟

1 . قانونی – طبیعی

2 . طبیعی – قانونی

3 . انحصاری – طبیعی

4 . طبیعی – انحصاری

انواع بازار

رقابتی

در بازار هر محصول، گاه تعداد فروشندگان و خریداران به قدری زیاد است که حضور و رفتار هر یک از عرضه کنندگان و تقاضا کنندگان به نسبت کل بازار بسیار کوچک خواهد بود و در عمل، هیچ یک از طرفین به تنهایی در شکل گیری قیمت تأثیرگذار و به عبارت دیگر قیمت گذار نیستند در این صورت بازار را به اصطلاح رقابتی می‌نامند.

بازار محصولات چون ماکارونی رقابتی است.

انحصارگر

گاه به دلایل طبیعی، اقتصادی، قانونی و یا حتی غیرقانونی، تعداد فروشنده یا خریدار به یک یا چند نفر محدود می‌شود. این وضعیت را انحصار می‌گوییم و تولیدکننده یا فروشندۀ منحصر به فرد انحصارگر در فروش و خریدار یا تقاضاکننده منحصر به فرد را انحصارگر در خرید می‌نامیم. انحصار گر قیمت گذار است و فروشندگان و خریداران در بازار انحصاری قیمت پذیرند.

در کشور ما شرکت توانیر به دلیل طبیعی و شرکت خودرویی به دلایل قانونی انحصارگر در فروش کالاهای خود به شمار می روند. شرکت پخش و پالایش فراورده های نفتی از یک سو تنها خریدار و از سوی دیگر تنها فروشنده محصولات نفتی است.

انحصارگر غیرقانونی معمولاً با افزایش قیمت خود به مشتریان و رفاه جامعه ضرر می زند؛ بنابراین دولت باید مانع شکل گیری آن و تبانی برخی از تولیدکنندگان شود.اما انحصار طبیعی و قانونی مشروط به مواظبت و مقررات گذاری صحیح دولت می‌تواند برای مصرف کننده سودمند باشد.

برخی دیگر از انواع بازار ها را هم می توان در قالب حراجی‌ها دید که به دو صورت مزایده و مناقصه مشاهده می‌شود. فروشندگان آثار هنری در نمایشگاه ها و حراجی ها، مزایده و خریداران عمده کالا و خدمات مثل : خریدهای دولتی مناقصه برگزار می‌کنند.

پاسخ : در کشور ما شرکت توانیر به دلیل طبیعی و شرکت خودرویی به دلایل قانونی انحصار گر در فروش کالاهای خود به شمار می روند.(گزینه صحیح2)


آکادمی کنکور - اقتصاد دهم - بازار

تحلیل درس :

مواجه تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان، بازار را شکل می‌دهد. اگر کالا بیشتر تولید شود، این تقصیر تولیدکنندگان است، و باید قیمت کالا را پائین بیاورند، و مصرف‌کنندگان برای سود و دستیابی به کالایی ارزان مصرف (تقاضا) را افزایش دهند.

و اگر قیمت کالا افزایش پیدا کند، مقصر، مصرف‌کنندگان هستند، چون بیشتر از مقدار تولید (عرضه) کالا را خریداری کرده‌اند، پس باید کالا را با قیمت کمتر بیشتر کنند، پس تولید کالا افزایش می‌یابد و مصرف آن به علت افزایش قیمت کاهش می‌یابد.

در بازار اگر قیمت کالا افزایش پیدا کند، مصرف کنندگان خود باعث آن بوده اند، چون بیشتر خرید (تقاضا) کرده اند، و اگر قیمت کالا کاهش یابد، تولیدکنندگان باعث آن هستند، چون بیشتر تولید کرده اند و باید کالاهایشان را به قیمت کمتری بفروشند.

نتیجه : کاهش قیمت = افزایش مصرف و کاهش تولید

            افزایش قیمت = افزایش تولید و کاهش مصرف

نتیجه : منحنی تقاضا = نزولی = افزایش قیمت = کاهش تقاضا (خرید) = رابطه معکوس

منحنی عرضه = صعودی = افزایش قیمت = افزایش عرضه = رابطه مستقیم

در بازار رقابتی تعداد زیادی تولیدکننده و مصرف کننده وجود دارد که هیچ کدام از آن ها نمی توانند قیمت گذار باشند؛ مثل : ماکارونی. اما در بازار انحصاری چون تعداد تولید کنندگان و مصرف کنندگان کم است تولید کننده و یا مصرف کننده انحصار گر قیمت گذار است. در کشور ما شرکت توانیر به دلیل طبیعی و شرکت خودرویی به دلایل قانونی انحصاری هستند.

برخی دیگر از انواع بازار ها را هم می‌توان در قالب حراجی ها دید که به دو صورت مزایده و مناقصه مشاهده می‌شود.

آکادمی کنکور - اقتصاد دهم - جزوه اقتصاد - کنکور اقتصاد - مجید حیدری -

 

 

آکادمی کنکور - اقتصاد دهم - بازار

1

تولیدکنندگان و مصرف کنندگان هنگام افزایش قیمت یک کالای معین، چه رفتاری از خود نشان می دهند؟

با افزایش قیمت کالا مصرف کنندگان از مصرف خود می کاهند اما تولید کنندگان چون قیمت کالا افزایش یافته برای کسب سود بیشتر میزان تولید (عرضه) را افزایش می‌دهند.

2

عوامل مؤثر بر تصمیم مصرف کنندگان را در خرید هر کالا نام ببری؟

از عواملی مانند قیمت کالا، درآمد، سلیقۀ خودشان، تبلیغات و قیمت سایر کالا ها تأثیر می‌پذیرد.

3

عوامل مؤثر بر تصمیم تولید کنندگان را در عرضه هر کالا نام ببرید؟

از عواملی مانند قیمت آن کالا، هزینه های تولید (قیمت عوامل تولید) و پیش بینی تولیدکنندگان در مورد رونق یا رکود بازار تاثیر می‌پذیرد.

4

بازار چیست و چه زمانی شکل می گیرد؟

 بازار مکانی است که تولیدکنندگان و مصرف کنندگان به ترتیب کالاهایشان را می‌فروشند و کالاهای مورد نیاز خود را خریداری می‌کنند. مواجه تولیدکنندگان و مصرف کنندگان کالاها بازار را تشکیل می‌دهد.

5

بازار در چه شرایطی دچار مازاد عرضه، و در چه شرایطی دچار کمبود عرضه می‌شود؟

مازاد عرضه : اگر تولیدکنندگان بیش از تقاضای مصرف کنندگان کالا تولید کنند موفق به فروش آن ها نمی شوند این فزونی عرضه بر تقاضا را مازاد عرضه می‌گویند.

کمبود عرضه : اگر تولیدکنندگان بیش از مقدار عرضه، تقاضای کالا را داشته باشند در این حالت بخشی از مصرف کنندگان موفق به خرید کالاهای مورد نیاز خود نخواهند شد این فزونی تقاضا بر عرضه را کمبود عرضه می‌گوییم.

6

هنگامی که بازار دچار کمبود عرضه است، چگونه می تواند به حالت تعادلی برسد؟

اگر بازار دچار کمبود باشد گروهی از مصرف کنندگان موفق به خرید کالای مورد ناز خود نمی‌شوند این گروه حاضرند برای خرید کالاهایشان مبلغ بیشتر بپردازند در نتیجه قیمت کالا افزایش می‌یابد و با افزایش قیمت مصرف کنندگان از مصرف خود می کاهند و تولیدکنندگان بر تولید خود می افزایند این وضعیت تا حدی ادامه پیدا می کند که فاصلۀ بین عرضه و تقاضا از بین برود.

7

بین بازار انحصاری و بازار رقابتی چه تفاوتی است؟

در بازار رقابتی چند فروشنده (تولیدکننده) و چند خریدار (مصرف کننده) وجود دارد در این حالت رفتار اقتصادی آن ها بر وضعیت بازار بسیار ناچیز خواهد بود در این وضعیت هیچکدام از آن ها قیمت گذار نیستند.

انحصاری : گاه به دلایل طبیعی، اقتصادی، قانونی و یا حتی غیرقانونی، تعداد فروشنده یا خریدار به یک یا چند نفر محدود می شود. این وضعیت را انحصار می‌گوییم و تولیدکننده یا فروشندۀ منحصر به فرد انحصارگر در فروش و خریدار یا تقاضاکننده منحصر به فرد را انحصارگر در خرید می‌نامیم. انحصارگر قیمت گذار است و خریداران و فروشندگان در بازار انحصاری قیمت پذیرند.

 

 
 
آکادمی کنکور - اقتصاد دهم - بازار

1

چه عاملی باعث می شود که انسان به تنهایی قادر به رفع همۀ نیاز های خود نباشد و نیازمند تعاون و همکاری با دیگران باشد؟

1 . تفاوت انسان در توانایی ها

2 . نیازهای انسان نامحدود است.

3 . پائین بودن دانش فنی

4 . متعدد بودن عوامل تولید

2

چگونگی تصمیم گیری و اقدام هر یک از تولیدکنندگان و مصرف کنندگان و نیز واکنش آنها نسبت به تغییرات وضعیت اقتصادی با عنوان ..... شناخته می‌شود.

 1 . تقاضا و عرضه

2 . رفع نیاز و کسب سود

3 . رفتار اقتصادی

4 . تولید و مصرف

3

اگر در بازار قیمت کالا بالا برود، میزان عرضه و تقاضا به ترتیب چه تغییری می‌کند؟

1 . میزان عرضه و تقاضا به سمت قیمت تعادلی می‌رود.

2 . میزان عرضه کالا بیشتر می شود اما میزان تقاضا کمتر می‌شود.

3 . میزان عرضه کالا کم می شود اما میزان تقاضا بیشتر می‌شود.

4 . میزان عرضه و تقاضا هر دو بالا می‌رود.

4

هنگامی که در بازار مازاد عرضه به وجود می آید با چه مواردی رو به رو می‌شویم؟

1 . قیمت بالا می رود و فاصلۀ بین عرضه و تقاضا کاهش می‌یابد.

2 . قیمت پائین می آید و فاصلۀ بین عرضه و تقاضا کاهش نمی‌یابد.

3 . گروهی از تولیدکنندگان موفق به فروش کالاهای خود نخواهند شد و حاضرند که آن ها را با قیمت کمتری بفروشند.

4 . گروهی از مصرف کنندگان موفق به خرید کالای مورد نظر خود نخواهند شد و حاضرند که مبلغ بالاتری بپردازند.

5

انحصارگر غیر قانونی معمولا با ...... به مشتریان و رفاه جامعه ضرر می‌زند؟

1 . پائین آوردن کیفیت کالا

2 . افزایش  قیمت کالا

3 . پائین آوردن عرضه کالا

4 . افزایش تولید

پاسخ تشریحی

1

تفاوت انسان ها در توانایی ها موجب می‌شود که انسان به تنهایی قادر به تأمین همه نیاز های خود نباشد و نیازمند تعاون و همکاری با دیگران باشد.(گزینه صحیح1)

2

چگونگی تصمیم گیری و اقدام هر یک از تولیدکنندگان و مصرف کنندگان و نیز واکنش آنها نسبت به تغییرات وضعیت اقتصادی با عنوان رفتار اقتصادی شناخته می‌شود.(گزینه صحیح3)

3

اگر در بازار قیمت کالایی افزایش پیدا کند میزان عرضه آن افزایش پیدا می کند اما میزان تقاضا به علت بالا بودن قیمت کاهش می‌یابد.(گزینه صحیح2)

4

زمانی که در بازار مازاد عرضه به وجود می آید گروهی از تولیدکنندگان موفق به فروش کالاهایشان نمی شوند وحاضرند که کالاهایشان را با قیمت کمتری بفروشند و قیمت پائین می‌آید.(گزینه صحیح3)

5

انحصارگر غیرقانونی معمولاً با افزایش قیمت خود به مشتریان و رفاه جامعه ضرر می‌زند؛ (گزینه صحیح2)

مولف : مجید حیدری




 

به این جزوه آموزشی امتیاز دهید:
لطفا برای امتیاز دادن به این مطلب وارد شوید.
تعداد افراد امتیاز دهنده: 2 | امتیاز: 5 از 5